ضياسيله أكثر شيلرى يالديزلايور. ألبته او قديرِ حكيم بو قصورسز قدرتيله، بو نقصانسز حكمتيله؛ نور گبى، أثير گبى روحه ياقين و مناسب اولان سائر سيّالاتِ لطيفه مادّه‌لرى إهمال ايدوب حياتسز بيراقماز، جامد بيراقماز، شعورسز بيراقماز. بلكه مادّۀِ نوردن، حتّى ظلمتدن، حتّى أثير مادّه‌سندن، حتّى معنالردن، حتّى هوادن، حتّى كلمه‌لردن ذى‌حيات، ذى‌شعورى كثرتله خلق ايدر كه؛ حيواناتڭ پك چوق مختلف أجناسلرى گبى پك چوق مختلف روحانى مخلوقلرى، او سيّالاتِ لطيفه مادّه‌لرندن خلق ايدر. اونلرڭ بر قسمى ملائكه، بر قسمى ده روحانى و جنّ أجناسلريدر.

ملائكه‌لرڭ و روحانيلرڭ كثرتله وجودلرينى قبول ايتمك نه درجه حقيقت و بديهى و معقول اولديغنى و قرآنڭ بيان ايتديگى گبى اونلرى قبول ايتمه‌ين، نه درجه خلافِ حقيقت و خلافِ حكمت بر خرافه، بر ضلالت، بر هذيان، بر ديوانه‌لك اولديغنى شو تمثيله باق، گور:

ايكى آدم؛ برى بدوى، وحشى؛ برى مدنى، عقلى باشنده اولارق آرقداش اولوب إستانبول گبى حشمتلى بر شهره گيدييورلر. او مدنى محتشم شهرڭ اوزاق بر كوشه‌سنده پيس، پريشان، كوچك بر خانه‌يه، بر فابريقه‌يه راست گلييورلر. گورويورلر كه، او خانه؛ عمله، سفيل، مسكين آدملرله طولودر. عجيب بر فابريقه ايچنده چاليشييورلر. او خانه‌نڭ أطرافى ده ذى‌روح و ذى‌حياتلرله طولودر. فقط اونلرڭ مدارِ تعيّشى و خصوصى شرائطِ حياتيه‌لرى واردر كه، اونلرڭ بر قسمى آكل النباتدر، يالڭز نباتات ايله ياشايورلر. ديگر بر قسمى آكل السمكدر، باليقدن باشقه بر شى ييمه‌يورلر. او ايكى آدم، بو حالى گورويورلر. صوڭره باقييورلر كه، اوزاقده بيڭلر مزيَّن سرايلر، عالى قصرلر گورونويور. او سرايلرڭ اورته‌لرنده گنيش تزگاهلر و وسعتلى ميدانلر واردر. او ايكى آدم، اوزاقلق سببيله وياخود گوز ضعيفلگيله ويا او سرايڭ سكنه‌لرينڭ گيزلنمسى سببيله؛ او سرايڭ سكنه‌لرى، او ايكى آدمه گورونمه‌يورلر. هم شو پريشان خانه‌ده‌كى شرائطِ حياتيه، او سرايلرده