أوت، خفى و دقيقدر. چونكه أنواعِ حياتڭ أڭ أدناسى اولان حياتِ نبات و او حياتِ نباتڭ أڭ برنجى درجهسى اولان چكردكدهكى عقدۀِ حياتيهنڭ تنبهّى، يعنى اويانوب آچيلارق نشو و نما بولماسى، او درجه ظاهر و كثرتده و مبذوليتده، الفت ايچنده، زمانِ آدمدن بَرى حكمتِ بشريهنڭ نظرنده گيزلى قالمشدر. حقيقتى، حقيقى اولارق بشرڭ عقلى ايله كشف ايديلمهمش.
هم حيات، او قدر نزيه و تميزدر كه؛ ايكى وجهى، يعنى ملك و ملكوتيت وجهلرى تميزدر، پاكدر، شفّافدر. دستِ قدرت، أسبابڭ پردهسنى وضع ايتميهرك، طوغريدن طوغرىيه مباشرت ايدييور. فقط، سائر شيلردهكى امورِ خسيسهيه و قدرتڭ عزّتنه اويغون گلمهين ناپاك كيفياتِ ظاهريهيه منشأ اولمق ايچون أسبابِ ظاهريهيى پرده ايتمشدر.
الحاصل: دينلهبيلير كه؛ حيات اولمازسه وجود وجود دگلدر، عدمدن فرقى اولماز. حيات، روحڭ ضياسيدر. شعور، حياتڭ نوريدر.
مادام كه حيات و شعور، بو قدر أهمّيتليدرلر. و مادام شو عالمده بِالمشاهده بر إنتظامِ كاملِ أكمل واردر. و شو كائناتده بر إتقانِ محكم، بر إنسجامِ أحكم گورونويور. مادام شو بيچاره پريشان كرهمز، سرگردان زمينمز، بو قدر حدّ و حسابه گلمز ذوى الحيات ايله، ذوى الأرواح ايله و ذوى الإدراك ايله طولمشدر. ألبته صادق بر حدس ايله و قطعى بر يقين ايله حكم اولنور كه؛ شو قصورِ سماويه و شو بروجِ ساميهنڭ دخى كنديلرينه مناسب ذىحيات، ذىشعور سكنهلرى واردر. باليق صوده ياشاديغى گبى، گونشڭ آتشنده دخى او نورانى سكنهلر بولونور. نار نورى ياقماز، بلكه آتش ايشيغه مدد ويرر.
مادام قدرتِ أزليه بِالمشاهده أڭ عادى مادّهلردن، أڭ كثيف عنصرلردن حدسز ذىحيات و ذىروحى خلق ايدر و غايت أهمّيتله مادّۀِ كثيفهيى، حيات واسطهسيله مادّۀِ لطيفهيه چويرر و نورِ حياتى هر شيده كثرتله سرپيور و شعور