و نعمتلرى و فائدهلرى صايان آيتلر دخى، دليل العنايه دينيلن او يوكسك نظامڭ ثمرهلرندن بحث ايدييورلر. أزجمله: بحثنده بولونديغمز شو آيت (اَلَّذٖى جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَٓاءَ بِنَٓاءً وَاَنْزَلَ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَاَخْرَجَ بِهٖ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ) جملهلريله، او نظامڭ فائدهلرينى و نعمتلرينى قوپاروب إنسانلره ويرييورلر.
دليلِ إختراعى: مذكور آيتڭ صانعڭ وجود و وحدتنه إشارت ايدن دليللرندن برى ده، (اَلَّذٖى خَلَقَكُمْ وَالَّذٖينَ مِنْ قَبْلِكُمْ) جملهسيله إشارت ايتديگى «دليلِ إختراعى»در. دليلِ إختراعينڭ خلاصهسى شويله ايضاح ايديلهبيلير:
جنابِ حق خصوصى أثرلرينه منشأ و كنديسنه لايق كمالاتنه مأخذ اولمق اوزره، هر فرده و هر نوعه خاص و مستقل بر وجود ويرمشدر. أزل جهتنه صوڭسز اولارق اوزانوب گيدن هيچ بر نوع يوقدر. چونكه بتون أنواع، إمكاندن وجوب دائرهسنه چيقمامشلردر. و تسلسلڭ ده باطل اولديغى ميداندهدر. و عالمده گورونن شو تغيّر و تبدّل ايله بر قسم أشيانڭ حدوثى، يعنى يڭى وجوده گلديگى ده گوز ايله گورونويور. بر قسمنڭ ده حدوثى، ضرورتِ عقليه ايله ثابتدر. ديمك هيچ بر شيئڭ أزليتى جهتنه گيديلهمز.
و كذا علم الحيوانات و علم النباتاتده إثبات ايديلديگى گبى، أنواعڭ صاييسى ايكى يوز بيڭدن زيادهدر. بو نوعلر ايچون برر آدم و برر أوّل بابا لازمدر. بو أوّل بابالرڭ و آدملرڭ دائرۀِ وجوبده اولمايوب آنجق ممكناتدن اولدقلرينه نظرًا، بهمهحال واسطهسز قدرتِ إلٰهيهدن وجوده گلدكلرى ضروريدر. چونكه بو نوعلرڭ تسلسلى، يعنى صوڭسز اوزانوب گيتمهلرى باطلدر. و بعض نوعلرڭ باشقه نوعلردن حصوله گلمهلرى توهّمى ده باطلدر. چونكه ايكى نوعدن طوغان نوع،