ايشلديگى محصولاتڭ بر مشهرِ أعظمى و شو مزرعۀِ دنيانڭ بر مخزنِ أبديسى اولان دارِ سعادت، شو كائناته بر درجه بڭزهيهجكدر. هم جسمانى، هم روحانى بتون أساساتنى محافظه ايدهجكدر. و او صانعِ حكيم و او عادلِ رحيم؛ ألبته جسمانى آلَتلرڭ وظائفنه اجرت اولارق و خدماتنه مكافات اولارق و عباداتِ مخصوصهلرينه ثواب اولارق، اونلره لايق لذائذى ويرهجكدر. يوقسه حكمت و عدالت و رحمتنه ضد بر حالت اولور كه، هيچ بر جهتله اونڭ جمالِ رحمتنه و كمالِ عدالتنه اويغون دگلدر، قابلِ توفيق اولاماز.
سؤال:
جسم، أگر حياتى اولسه؛ أجزاىِ بدنى دائم تركيب و تحليلدهدر، إنقراضه محكومدر، أبديته مظهر اولاماز. أكل و شرب، بقاءِ شخصى و معاملۀِ زوجيه ايسه بقاءِ نوعى ايچوندر كه؛ شو عالمده برر أساس اولمشلر. عالمِ أبديتده و عالمِ اُخرويده، شونلره إحتياج يوقدر. نهدن جنّتڭ أڭ بيوك لذائذى صيرهسنه گچمشلر؟
الجواب:
أوّلا، شو عالمده جسمِ ذىحياتڭ إنقراضه و موته محكوميتى ايسه، واردات و مصارفڭ موازنهسزلگندندر. چوجقلقدن سنِّ كماله قدر واردات چوقدر؛ اوندن صوڭره مصارف زيادهلشير، موازنه غائب اولور.. او ده ئولور. عالمِ أبديتده ايسه؛ ذرّاتِ جسم ثابت قالوب تركيب و تحليله معروض دگل وياخود موازنه ثابت قالير، (حاشيه) واردات ايله مصارف موازنتدهدر. دورِ دائمى گبى
___
(حاشيه): شو دنياده جسمِ إنسانى و حيوانى، ذرّات ايچون گويا بر مسافرخانه، بر قيشله، بر مكتب حكمندهدر كه؛ جامد ذرّهلر اوڭا گيررلر، حياتدار اولان عالمِ بقايه ذرّات اولمق ايچون لياقت كسب ايدرلر، چيقارلر. آخرتده ايسه (اِنَّ الدَّارَ الْاٰخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ) سرّنجه، نورِ حيات اوراده عامدر. نورلانمق ايچون او سير و سفره و او تعليمات و تعليمه لزوم يوقدر. ذرّهلر دميرباش اولارق ثابت قالابيليرلر.