و دائرۀِ وجوبڭ علومِ حقيقيهسنى و دائرۀِ آخرتڭ معارفِ غامضهسنى، او دڭزندن منتظمًا و كثرتله آقيتيور. شو لمعهيه مثال گتيريلسه، بر جلد يازمق لازم گلير. اويله ايسه، يالڭز نمونه اولارق شو يگرمى بش عدد سوزلرى گوسترييورز. أوت، بتون يگرمى بش عدد سوزلرڭ طوغرى حقيقتلرى، قرآنڭ بحرِ علمندن آنجق يگرمى بش قطرهدر. او سوزلرده قصور وارسه، بنم فهمِ قاصريمه عائددر.
دردنجى لمعه:
مباحثندهكى جامعيتِ خارقهدر. أوت، إنسان و إنسانڭ وظيفهسى، كائنات و خالقِ كائناتڭ، أرض و سماواتڭ، دنيا و آخرتڭ، ماضى و مستقبلڭ، أزل و أبدڭ مباحثِ كلّيهلرينى جمع ايتمكله برابر نطفهدن خلق ايتمك، تا قبره گيرنجهيه قدر؛ يمك، ياتمق آدابندن طوت، تا قضا و قدر مبحثلرينه قدر؛ آلتى گون خلقتِ عالمدن طوت تا (وَالْمُرْسَلَاتِ ۞ وَالذَّارِيَاتِ) قَسَملريله إشارت اولونان روزگارلرڭ أسمهسندهكى وظيفهلرينه قدر؛ (وَمَا تَشَٓاؤُنَ اِلَّٓا اَنْ يَشَٓاءَ اللّٰهُ ۞ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهٖ) إشاراتيله، إنسانڭ قلبنه و إرادهسنه مداخلهسندن طوت، تا (وَالسَّمٰوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمٖينِهٖ) يعنى، بتون سماواتى بر قبضهسنده طوتماسنه قدر؛ (وَجَعَلْنَا فٖيهَا جَنَّاتٍ مِنْ نَخٖيلٍ وَاَعْنَابٍ) زمينڭ چيچك و اوزوم و خرماسندن طوت، تا (اِذَا زُلْزِلَتِ الْاَرْضُ زِلْزَالَهَا) ايله إفاده ايتديگى حقيقتِ عجيبهيه قدر؛ و سمانڭ (ثُمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى السَّمَٓاءِ وَهِىَ دُخَانٌ) حالتندهكى وضعيتندن طوت، تا دخانله إنشقاقنه و ييلديزلرينڭ دوشوب حدسز فضاده طاغيلمسنه قدر و دنيانڭ إمتحان ايچون آچيلمهسندن، تا قپانمسنه قدر و آخرتڭ برنجى منزلى اولان قبردن، صوڭره برزخدن، حشردن، كوپريدن طوت، تا جنّته، تا سعادتِ أبديهيه قدر؛ ماضى زماننڭ وقوعاتندن، حضرتِ آدمڭ خلقتِ جسدندن، ايكى اوغلنڭ غاوغاسندن تا