ديڭلهينلرڭ قولاقلرينه گيرر. بو مثالى سنبله، إنساندهكى خيالڭ ألى آنجق يتيشهبيلير. إختيارڭ قيصهجق ألى، ناصل يتيشير؟ مادام أسباب ايچنده أڭ أشرفى و أڭ زياده إختيار صاحبى اولان إنسان، بويله حقيقى ايجاددن ألى باغلانسه، سائر جمادات و بهيمات و عناصر و طبيعت؛ ناصل حقيقى متصرّف اولابيليرلر؟
يالڭز او أسباب، برر ظرفدر و مصنوعاتِ ربّانيهيه برر قليفدرلر و هداياىِ رحمانيهيه برر طبلهجيدرلر. ألبته بر پادشاهڭ هديهسنڭ قابى ويا هديهيه صاريلان منديل وياخود هديه ألنه ويريلوب گتيرن نفر، او پادشاهڭ سلطنتنه شريك اولامازلر. و اونلرى شريك توهّم ايدن، صاچمه بر هذيان ايدر. اويله ده أسبابِ ظاهريه و وسائطِ صوريهنڭ، ربوبيتِ إلٰهيهدن هيچ بر جهتده حصّهلرى اولاماز. خدمتِ عبوديتدن باشقه نصيبلرى يوقدر.
ايكنجى مقصد
أهلِ شركڭ وكيلى، مسلكِ شركى هيچ بر جهتده إثبات ايدهمديگندن و اونڭ إثباتندن مأيوس قالديغندن؛ أهلِ توحيدڭ مسلگنى، تشكيكاتيله و شبههلريله تخريب ايتمگه چاليشمق ايستديگندن؛ شويله ايكنجى بر سؤال ايدييور. دييور كه:
أى أهلِ توحيد! سز دييورسڭز كه: (قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ ۞ اَللّٰهُ الصَّمَدُ) خالقِ عالم بردر؛ أحددر، صمددر. هم، هر شيئڭ خالقى اودر. أحديتِ ذاتيهسيله برابر طوغريدن طوغرىيه هر شيئڭ ديزگينى اونڭ ألنده؛ هر شيئڭ آناختارى قبضهسنده، هر شيئڭ ناصيهسنى طوتويور؛ بر ايش بر ايشه مانع اولمايور. بتون أشياده، بتون أحواليله بر آنده تصرّف ايدهبيلير.» بويله عجيب بر حقيقته ناصل اينانيلهبيلير؟ مشخّص بر تك ذات، نهايتسز يرلرده، نهايتسز ايشلرى كلفتسز ياپابيلير مى؟