نفرڭ آيرى آيرى نسبتلرى، وظيفهلرى اولديغى گبى؛ هر بر ذرّه، هر بر ذىحياتڭ دخى اويلهدر. مثلا: سنڭ گوزڭده بر ذرّه، گوزڭ حجيرهسنده و گوزده و أعصابِ وجهيهده و بدنڭ شرايين تعبير ايديلن طمارلرنده، برر نسبتى و او نسبته گوره برر وظيفهسى و او وظيفهيه گوره برر فائدهسى واردر. و هكذا هر شيئى اوڭا قياس ايت. بوڭا بناءً هر بر شى، بر قديرِ أزلينڭ وجوبِ وجودينه ايكى جهتله شهادت ايدر:
برى: طاقتنڭ بيڭلر درجه فوقنده وظيفهلرى گورمكدهكى عجزِ مطلق لسانيله او قديرڭ وجودينه شهادت ايدر.
ايكنجيسى: هر بر شى، نظامِ عالمى تشكيل ايدن دستورلره و موازنۀ موجوداتى إدامه ايدن قانونلره تطبيقِ حركت ايتمكله، او عليمِ قديره شهادت ايدر.
چونكه ذرّه گبى بر جامد، آرى گبى كوچك بر حيوان، كتابِ مبينڭ مهمّ و اينجه مسئلهلرى اولان نظام و ميزانى بيلهمز. جامد بر ذرّه و آرى گبى كوچك بر حيوان نرهده؟ سماوات طبقهلرينى بر دفتر صحيفهسى گبى آچوب، قپايوب طوپلايان ذاتِ ذو الجلالڭ ألندهكى كتابِ مبينڭ مهمّ اينجه مسئلهلرينى اوقومق نرهده؟ أگر سن ديوانهلك ايدوب؛ ذرّهده، او كتابڭ اينجه حروفاتنى اوقويهجق قدر بر گوز بولونديغنى توهّم ايتسهڭ؛ او وقت او ذرّهنڭ شهادتنى ردّه چاليشهبيليرسڭ. أوت فاطرِ حكيم، كتابِ مبينڭ دستورلرينى غايت گوزل بر صورتده و مختصر بر طرزده و خاص بر لذّتده و مخصوص بر إحتياجده إجمال ايدوب درج ايدر. هر شى اويله خاص بر لذّت و مخصوص بر إحتياج ايله عمل ايتسه، او كتابِ مبينڭ دستورلرينى بيلميهرك إمتثال ايدر. مثلا: خرطوملى سيورىسينك دنيايه گلديگى دقيقهده خانهسندن چيقار؛ طورميهرق إنسانڭ