ايدن بو سرلى اوزون دستوردندر كه: ايشسز، تنبل، إستراحتله ياشايان و راحت دوشگنده اوزانانلر، أكثريتله سعى ايدن، چاليشانلردن داها زياده زحمت و صيقنتى چكرلر. چونكه دائما ايشسزلر عمرلرندن شكايت ايدرلر؛ أگلنجهلر ايله چابوق عمرلرينڭ گچمهسنى ايسترلر. سعى ايدنلر و چاليشانلر ايسه؛ شاكردرلر، حمد ايدرلر، عمرلرينڭ گچمهسنى ايستهمزلر.
﴿اَلْمُسْتَرٖيحُ الْعَاطِلُ شَاكٍ مِنْ عُمْرِهٖ وَالسَّاعِى الْعَامِلُ شَاكِرٌ﴾
كلّى دستوردر. هم او سرّ ايلهدر كه: «راحت، زحمتده؛ زحمت، راحتدهدر» جملهسى ضربِ مَثل اولمشدر. أوت جماداته دقّتله نظر ايديلسه: بِالقوّه يالڭز إستعداد و قابليت جهتنده ناقص قالوب إنكشاف ايتمهينلرڭ، غايت بر إجتهاد و سعى ايله إنبساط ايدوب بِالقوّهدن بِالفعل صورتنه گچمهسنده، مذكور سنّتِ إلٰهيه دستوريله بر طور گورونويور. و او طور إشارت ايدر كه: او وظيفۀِ فطريهده بر شوق و او مسئلهده بر لذّت واردر. أگر او جامدڭ عمومى حياتدن حصّهسى وارسه، شوق كنديسنڭ اولور؛ يوقسه، او جامدى تمثيل ايدن، نظارت ايدن شيئه عائددر. حتّى بو سرّه بناءً دينيلهبيلير كه: لطيف، نازك صو إنجماد أمرينى آلديغى وقت، اويله شدّتلى بر شوق ايله او أمرى إمتثال ايدر كه، دميرى شقّ ايدر، پارچهلار. ديمك برودت و تحت الصِفر صوغوغڭ لسانيله آغزى قپالى دمير قابدهكى صويه «گنيشلن!» أمرِ ربّانيسى تبليغ ايديلنجه، شدّتِ شوق ايله قابنى پارچهلار، دميرى بوزار، كنديسى بوز اولور. و هكذا.. هر شيئى بوڭا قياس ايت كه، گونشلرڭ دورانندن و سير و سياحتلرندن طوت، تا ذرّهلرڭ مولوى گبى دور ايتمهلرينه و دونمهلرينه و إهتزازلرينه قدر كائناتدهكى بتون سعى و حركت، قانونِ قدرِ إلٰهى اوزرينه جريان ايدييور. و دستِ قدرتِ إلٰهيدن صدور ايدن و إراده و أمر و علمى تضمّن ايدن أمرِ تكوينى ايله ظهور ايدر. حتّى هر بر ذرّه، هر بر موجود، هر بر ذىحيات، بر نفر عسكره بڭزر كه؛ اوردوده مختلف دائرهلرده، او