و كذا وحدت الوجود أهلى، كائناتى نفى ايتمكله إعدام ايدييورلر. وحدت الشهود خلقى ايسه، بتون موجوداتى، (كورك جزاليلر گبى) نسيان زنداننده أبدى حپسه محكوم ايدييورلر.
قرآنڭ إفهام ايتديگى طريق، كائناتى، موجوداتى هم إعدامدن، هم حپسدن قورتارير. أسماءِ حسنىيه مظهريتله آيينهدارلق ايتمك گبى وظيفهلرده إستخدام ايدييور. فقط كائناتى، إستقلاليتدن و كندى حسابنه چاليشمقدن عزل ايدييور.
و كذا إنسانڭ وجودنده بر قاچ دائره واردر. چونكه هم نباتيدر، هم حيوانيدر، هم إنسانيدر، هم ايمانى. تزكيه معاملهسى بعضًا طبقۀِ ايمانيهده اولور. صوڭره طبقۀِ نباتيهيه اينر. بعضًا ده يگرمى درت ساعت ظرفنده هر درت طبقهده معامله واقع اولور. إنسانى خطا و غلطه آتان، بو درت طبقهدهكى فرقى رعايت ايتمهمكدر.
﴿خُلِقَ لَنَا مَا فِى الْاَرْضِ جَمٖيعًا﴾
يه إستنادًا إنسانيتڭ معدۀِ حيوانيه و نباتيهيه منحصر اولديغنڭ ظنّيله غلط ايدييور. صوڭره بتون غايهلرڭ نفسنه عائد اولديغنڭ حصريله غلط ايدييور. صوڭره، هر شيئڭ قيمتى منفعتى نسبتنده اولديغنڭ تقديريله غلط ايدييور. حتّى زهره ييلديزينى قوقولى بر زهرهيه مقابل آلماز. چونكه كنديسنه منفعتى طوقونمييور.
إعلم أيّها العزيز! عبوديت، سبقت ايدن نعمتڭ نتيجهسى و اونڭ فيآتيدر. گلهجك بر نعمتڭ مكافات مقدّمهسى و وسيلهسى دگلدر. مثلا: إنسانڭ أڭ گوزل بر صورتده ياراديليشى، عبوديتى إقتضا ايدن سابق بر نعمت اولديغى و صوڭره ده، ايمانڭ إعطاسيله كنديسنى سڭا تعريف ايتمهسى، عبوديتى إقتضا ايدن سابق نعمتلردر. أوت ناصلكه معدهنڭ إعطاسيله بتون مطعومات إعطا ايديلمش گبى تلقّى ايديلييور؛ حياتڭ إعطاسيله ده، عالمِ شهادت مشتمل بولونديغى نعمتلر ايله برابر إعطا ايديلمش گبى تلقّى ايديلييور.