ديديگمز بودر. أگر بر شيئه تملّك ايتمگه نيّتڭ وارسه، ميدانه چيق، كنديڭى تجربه ايت، باق نه سويلهيورلر؟ أڭ جزئى بر فرد، «آنجق نوعمى يارادان بنى ياراتهبيلير.» دييور. چونكه أفراد آراسنده مِثليت واردر. و أرضڭ هر طرفنده طاغنيق بر صورتده بولونان أڭ كوچك بر نوع، «بنى ياراتهبيلن آنجق أرضى ياراداندر» سويلهيور.
أرضه باق نه سويلهيور؟ سما ايله آرالرنده آليش ويريشى بولونديغى ايچون «بنى خلق ايدهبيلن، آنجق مجموعِ كائناتى خلق ايدن ذاتدر.» دييور. چونكه آرالرنده تساند واردر.
اوننجى لمعه:
آرقداش! حيات و إحيا و ذوى الحيات ايله هر بر جزء و جزئىيه و هر بر كلّ و كلّىيه و كائناتڭ هيئتِ مجموعهسنه ضرب ايديلن توحيد خاتملرندن بر قسم مثاللرى، مذكور بياناتدن آڭلاشيلدى. شيمدى ديڭله! أنواع و كلّيات اوستنه وضع ايديلن وحدانيت سكّهلرندن بر دانهيى ذكر ايدهجگز. شويله كه:
تك بر ثمره ايله ثمرهدار شجرهنڭ ياراديليشلرندهكى صعوبت و سهولت بردر. چونكه ايكيسى ده بر مركزه باقار، بر قانونه باغليدر، تربيه و كيفيتلرى بردر. معلومدر كه، مركزڭ إتّحادى، قانونڭ وحدتى، تربيهنڭ وحدانيتى سايهسنده كلفت، مشقّت، مصرف آزالير و اويله بر قولايلق حاصل اولور كه، پك چوق ثمرهلرى اولان بر آغاج يدِ واحده، تك بر ثمرهنڭ ياپيليشى ده أيادئِ كثيرهيه توديع ايديلديگى زمان، هر ايكى طرفڭ ياپيليشلرى سهولتجه بر اولور. و آرالرنده ياراديليشجه فرق يوقدر. چوق آدملر طرفندن ياپيلان بر ثمرهنڭ تربيهسى ايچون لازم اولان جهازات و آلات و أدوات و سائره، بر آدم طرفندن ياپيلان ثمرهدار شجرهنڭ تربيه و ياپيلماسى ايچون ده عينًا او قدر مالزمه لازمدر. يالڭز كيفيتجه فرق اولابيلير. مثلا: