﴿بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ﴾
﴿اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا﴾
عزيز، صدّيق قارداشلريمز!
استاديمز، عموم نور طلبهلرى قارداشلريمزڭ و آخرت همشيرهلريمزڭ مبارك قربان بايراملرينى تبريك ايدر و أمثالِ كثيرهسنه سعادتلر ايچنده نائليتلريڭزه دعا ايدر و دعالريڭزى بكلر، بو وسيله ايله بز ده سلام و تبريكلريمزى أرض ايدرز.
اَلْبَاقٖى هُوَ الْبَاقٖى
قارداشلريڭز
نظيف، طاهرى، صونغور، جيلان، ضيا، بايرام، زبير
* * *
(بو بايرام تبريكى مناسبتيله، استاديمزڭ آلتمش سنهدن بَرى تأسيسنه چاليشديغى و شيمديكى پاره ايله يدى ميليون قدر اولان تخصيصاتنى آلتمش ميليونه چيقاروب آوروپا و آمريقا ايله مشورتده مدارِ نظرلرى اولمش مدرسة الزّهرا نامنده شرق دار الفنوننه دائر رئيسِ جمهوره يازديغى مكتوبنى اوقويان جامع الأزهرڭ حميتلى طلبهلرى، بو مناسبتله بر حديثِ شريفڭ مدارِ أوهام اولمش معناسنى خسته اولان استاديمزدن صورييورلر.
استاديمز چوق خسته اولماسندن بز، اونڭ بدلنه بو قربان بايرامى تبريكنه بر علاوه اولارق او جزئى مسئلهيى كلّى عمومى ايكى بيوك مدرسهنڭ طلبهلرينڭ بر نوع مذاكرهلرينه مدار اولمق، يعنى مادّى عالمِ إسلامڭ بيوك مدرسهسى اولان جامع الأزهرڭ طلبهلرينه آلتى يدى ولايت قدر گنيش معنوى مدرسة الزّهرانڭ بز طلبهلرى او بيوك آغابگلريمزه و استاديمز حكمنده اولان جامع الأزهره يازديغمز بو بايرام تبريكنه او پارچهيى ده علاوه ايتدك.)
عزيز، صدّيق قارداشلريمز!
رسالۀِ نور، إسلاميت عليهنده بيڭ سنهدن بَرى تراكم ايتمش بتون إعتراض و شبههلره طوپيكون إسكات ايديجى جوابلر ويرن و معناىِ ظاهريسى شيمديكى فنّه مطابق گلمهين متشابهاتِ قرآنيه و حديثيهنڭ آلتندهكى، أهلِ عقلى حيرتده بيراقان إعجازڭ لمعهلرينى گوسترهرك واقع شبهه و أوهاملرى طرد ايدن قرآنڭ ألنده بر ألماس قلنجدر.
بوندن بر مدّت أوّل آوروپالى بر فيلسوف، إستانبوله گلهرك إمام خطيب و حافظ مكتبنده اوقويان طلبهلرده، قرآن عليهنده بر شبهه حصوله گتيرمك ايچون بر قونفرانس ويرمش. قرآن عليهدارى او فيلسوف، مذكور قونفرانسنده (سَبْعَ سَمٰوَاتٍ) آيتِ كريمهسنه ايليشهرك إنكار ايتمك ايستهمش. «سما بردر، باشقه سما يوق، فن بونى قبول ايتمييور.» ديمش. فقط ايرتسى گون، رسالۀِ نورڭ «إشارات الإعجاز» عربى تفسيرنده قرق سنه أوّل اوڭا دائر ويريلن جوابى گورونجه، دوام ايتديرهجگى او قونفرانسلرى ترك ايدهرك إستانبولدن آيريلمغه مجبور قالمش.
بو قبيلدن عموم عالمِ إسلامڭ بر مبارك مدرسهسى اولان جامع الأزهرڭ قوّتلى ايمان صاحبى طلبهلرينه ده بر حديث حقّنده شبهه ويرهرك اونلرى، عقلى إستعمال ايتميهرك نقلًا قبول ايتديرمك، إسلاميتڭ ده سائر دينلر مِثللو عقل دينى اولمايوب يالڭز نقله إستناد ايتديگنى تلقين ايتمك غايهسيله بو نوع إعتراضلر جامع الأزهرده ده واقع اولابيلير دييه خاطريمزه گلدى.
إسلاميت عقل دينيدر. قرآنِ حكيمڭ پك چوق يرلرنده (اَفَلَا يَعْقِلُونَ ، اَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ ، اَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ) آيتلريله عقله حواله ايدييور. قرآنِ حكيمڭ و كذا ترجمانِ ذىشانى اولان رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ حديثلرينڭ هيچ بريسى يوقدر كه عقلِ سليم ايله مطالعه ايديلديگى وقتده عقل، اونى قبول ايتمهمش اولسون. بلكه عقل، حكمتى آڭلاديغى وقت حيرتندن سجده ايدييور. رسالۀِ نورده مقالهلرى نشر ايديلن قرق آلتى مشهور فيلسوفلر تصديق ايتمشلر كه: «قرآن، عقلى و منطقى بر دينى درس ويرييور.»
أوت قارداشلريمز! قرآنِ حكيم، شمس گبى كندى كندينى گوسترييور؛ كندى كندينى مدافعه ايدييور. متكلّمِ أزلى، هر عصرده زمانڭ إحتياجنه گوره قرآنڭ ألنه بر ألماس قلنج ويرييور. او ألماس قلنج واقع شبهه و إعتراضلرى دفع و طرد ايدهرك قرآنِ حكيمه گلن شبهاتى إزاله ايدر. ايشته بو عصرده ده بو ألماس قلنج، رسالۀِ نوردر.
رسالۀِ نور، إختيارسز اولارق عنايت سَوقيله أهلِ كفرڭ آياتِ قرآنيه و أحاديثِ نبويه و أولياء اللّٰهڭ كشفلرنده گوردكلرى حقيقتلره اولان إعتراضلره جواب ويرمشدر. او درجهده اونلرڭ حقيقتنى إظهار ايتمشدر كه معترضلرڭ إعتراض ايتدكلرى عين نقطهلرده، بلاغتى و إعجاز لمعهلرينى إثبات ايدييور. آياتِ قرآنيهنڭ حتّى بعضًا بر حرفنده ويا بر سكوننده إعجازِ قرآنيهيى گونش گبى گوسترييور. أوت، استاديمز معجزاتِ قرآنيه رسالهسنڭ باشنده ديمش:
«ألده قرآن گبى بر معجزۀِ باقى واركن باشقه برهان آرامق عقلمه زائد گورونور.
ألده فرقان گبى بر برهانِ حقيقت واركن منكِرلرى إلزام ايچون گوڭلمه ثقلت مى گلير؟»
قرآنِ حكيم و أحاديثِ نبويهدن متشابهات و كنائيات قسمنڭ آتيًا ذكر ايدهجگمز معناىِ حقيقيلرينڭ بيانندن باشقه؛ رسالۀِ نورڭ ايمانِ بِاللّٰهه دائر چوق مهمّ بر رسالهسى اولان آيت الكبرا رسالهسنڭ باشنده، بيڭلر أهلِ إنكارڭ مسائلِ ايمانيهده بر تك أهلِ ايمان قدر سوزلرينڭ مقبول اولماديغنى و بر مسئلهده بر تك أهلِ إختصاصڭ سوزينڭ، او مسلكده متخصّص اولميان يوزلر عالمڭ سوزينه مرجّح اولديغنى و ايكى أهلِ إثباتڭ، بيڭلر نافيلردن داها زياده سوزلرينڭ معتبر اولديغنى إثبات ايدهرك دييور كه:
١- «عمومى مسئلهلرده إثباته قارشى نفيڭ قيمتى يوق و قوّتى پك آزدر. مثلا، رمضانِ شريفڭ باشنده هلالى گورمك خصوصنده ايكى عامى شاهد إثبات ايتسهلر و بيڭلر أشراف و عالملر گورمدك دييوب نفى ايتسهلر نفيلرى قيمتسز و قوّتسزدر. عينًا اونڭ گبى حقيقت نقطهسنده ايمانه قارشى گلن كافرلرڭ و منكِرلرڭ كثرتنڭ و ظاهرًا چوقلغنڭ قيمتى يوقدر.»
٢- «بر فنّڭ ويا بر صنعتڭ مدارِ مناقشه اولمش بر مسئلهسنده، او فنّڭ و او صنعتڭ خارجندهكى آدملر نه قدر بيوك و عالم و صنعتكار ده اولسهلر سوزلرى او مسئلهده گچمز و حكملرى حجّت اولماز و او فنّڭ إجماعِ علماسنه داخل صاييلماز. مثلا، بيوك بر مهندس، بر خستهلغڭ كشفنده و تداويسنده بر كوچك طبيب قدر حكمى گچمز. و بِالخاصّه مادّياتده چوق توغّل ايدن و گيتدكجه معنوياتدن اوزاقلاشان و عقلى گوزينه اينن أڭ بيوك بر فيلسوفڭ منكِرانه سوزى، معنوياتده نظره آلينماز و قيمتسزدر.»
بوڭا دائر رسالۀِ نوردن حكمت الإستعاذه رسالهسنده شويله دينيلمشدر:
بر وسوسۀِ شيطانيهدر كه: بر حقيقتِ ايمانيهيه دائر يوزر دلائلِ إثباتيهنڭ حكمنى، نفينه دلالت ايدن بر أماره ايله قيرمق ايستر. حالبوكه قاعدۀِ مقرّرهدر كه: بر إثبات ايديجى، چوق نفى ايديجيلره ترجّح ايدييور. بر دعواده مثبت بر شاهدڭ حكمى، يوزر نافيلره راجح اولور.
بو حقيقته بو تمثيل ايله باق: بر سراى، يوزر قپالى قپولرى وار. بر تك قپو آچيلماسيله او سرايه گيريلهبيلير، اوتهكى قپولر ده آچيلير. أگر بتون قپولرى آچيق اولسه بر ايكى دانهسى قپانسه سرايه گيريلهميهجگى سويلهنهمز. ايشته حقائقِ ايمانيه، او سرايدر. هر بر دليل، بر آناختاردر؛ إثبات ايدييور، بر قپويى آچييور. بر تك قپو آچيليرسه سائر قپولرڭ آناختارلرى بولونماديغندن، وياخود غفلتله غيب ايديلديگندن، او حقائقِ ايمانيهدن واز گچيلمز و إنكار ايديلهمز.
ديگر مهمّ بر مَثله ده: متشابهات و كنائياتِ قرآنيه و حديثيهنڭ ظاهر معنالرينڭ حقيقته مخالف گورونمهسندن بعض منافقلر إعتراض ايتمشلر. بو مسئلهيه هر مشكلاتى حلّ ايدن و هر سؤاله جواب ويرن رسالۀِ نور، غايت مقنع و قطعى جوابلر ويرمشدر. يگرمى دردنجى سوز رسالهسنڭ اوچنجى دالنده، متشابهاتِ قرآنيه و حديثيهيه گلن أوهام و شبههلره قارشى «اون ايكى أصل و أساسلر» يازيلمش. هر شيدن أوّل، شبههيه دوشنلر او أساسلى أصللرى دقّتله اوقوسونلر.
قرآنِ حكيم، اون درت عصرده بتون بشريتى
﴿وَاِنْ كُنْتُمْ فٖى رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلٰى عَبْدِنَا فَاْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهٖ﴾
آيتيله معارضهيه دعوت ايدوب ميدان اوقوديغى حالده؛ نه دوست نه دشمن هيچ كيمسهنڭ، أڭ كوچك بر سورهنڭ دخى مِثلنى گتيرمكدن عاجز قالمالريله و «مقابلۀِ بِالحروفى بيراقوب مقابلۀِ بِالسّيوفه مجبور اولمالريله» قطعى ثابت اولان بلاغتنڭ مقتضاسى اولارق، عقلِ بشرڭ إدراكندن عاجز اولديغى حقائقى، اونلرڭ فهملرينه مراعات ايدهرك تشبيهات و تمثيلات ايله بيان ايتمشدر؛ تا كه ممكنات عالمنده اونلرڭ مثاللرينى گورمكله عقللرى قبول ايتسين.
مثلا، خالقِ ذو الجلالڭ قوجه كائناتى إداره و تدبيرينى (عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوٰى) آيتيله بر پادشاهڭ تختنه اوطورمش وضعيتيله تمثيل ايدييور. چونكه عقل و خيال، مجرّد اولارق بونى قاوراياماز. آنجق بويله بر تمثيل لباسنى، او مألوفى اولماديغى معنايه گيديرمكله ذهنه اُنسيت ايتديرر.
هم قرآنِ حكيم؛ نعمتيت جهتى، مادّهسندن قيمتدار اولان أشيايى ذكر ايدركن بشرڭ أنظارينى منعمِ حقيقىيه جلب ايدهرك عقلڭ گوزينى، محلِّ نزولِ رحمت اولان سمايه ديكييور. مثلا
﴿وَاَنْزَلْنَا الْحَدٖيدَ فٖيهِ بَاْسٌ شَدٖيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ﴾
آيتِ كريمهسى، دميرڭ سمادن إنزالنى خبر ويرييور. ايشته منافقلر شو آيته ده إعتراض ايتمشلر. «دمير يردن چيقييور (اَخْرَجْنَا) ديمهلى ايدى.» ديمشلر. رسالۀِ نور، مسكتانه جوابنده:
قرآنِ معجز البيان، دميردهكى چوق عظيم و أهمّيتلى نعمت جهتنى إخطار ايتمك ايچون (اَنْزَلْنَا) ديمش. چونكه يالڭز دميرڭ ذاتنى نظره ويرمييور كه (اَخْرَجْنَا) ديسين. بلكه دميردهكى نعمتِ عظيمهيى و نوعِ بشرڭ نه قدر محتاج اولديغنى إخطار ايچوندر. نعمت جهتى ايسه يوقارى و معنًا يوكسك مرتبهلردهدر. ألبته نعمت، يوقاريدن آشاغىيهدر. و محتاج اولان بشرڭ مرتبهسى، آشاغيدهدر. ألبته إنعام، إحتياجڭ مافوقندهدر. اونڭ ايچون نعمتڭ رحمتدن بشرڭ إحتياجنه إمداد ايچون گلمهسنڭ حق تعبيرى «إنزال»در «إخراج» دگلدر. إلى آخر دييور.
عينًا بو آيت گبى درت نهرڭ جنّتدن گلديگنه دائر اولان حديثِ شريف دخى معناىِ ظاهريسى دگل، معناىِ مقصودى مراد ايدهرك او درت نهرڭ تمامًا أسبابِ مادّيه خارجنده آقوب مصرڭ قومستاننى جنّته چويرن نيلِ مبارك مِثللو پك عظيم نعمِ إلٰهيهيه إشارت ايچون «جنّتدن گلييور.» دينمش.
بو نوع آيت و حديثلرده معناىِ ظاهره باقيلماز. معناىِ مقصود طوغرى اولسه كلام صادقدر.
مثلا، ألسنۀِ عربده كثرتله مستعمل اولان ضروبِ أمثاللردن (كَثٖيرُ الرَّمَادِ) «كولى چوق» و (طَوٖيلُ النَّجَادِ) «قلنج بندى اوزون» گبى ضربِ مَثللر، برنجيسى سخاوته، ايكنجيسى اوزون بويلى اولمغه دلالت ايتمكله؛ سخاوتلى و بويى اوزون اولمق شرطيله ظاهرًا كولى و قلنجى اولماسه ده كلام حقدر و صادقدر؛ تكذيب ايديلهمز.
رسالۀِ نورڭ، حقّنده جنّتدن گلديگنه دائر حديث اولان درت نهره دائر جوابنى نشر ايتمهدن أوّل، بشرڭ أڭ بليغى و أڭ فصيحى و (مَا زَاغَ الْبَصَرُ) و (تَنَامُ عَيْنٖى وَلَا يَنَامُ قَلْبٖى) حقيقتلرينه مظهر رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ حديثِ شريفلرى حقّنده رسالۀِ نورڭ «ذو الفقار، معجزاتِ أحمديه و قرآنيه» نامنده أهلِ علمه پك چوق لازم اولان و پيغمبريمزه عائد اوچ يوزدن فضله قطعى معجزات ايله قرآنڭ قرق وجهِ إعجازينى و حشرى إثبات ايدن بيوك بر مجموعهنڭ «معجزاتِ أحمديه» قسمنده بيان ايديلن بر خصوصى درج ايدهلم:
رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام هم بشردر، بشريت إعتباريله بشر گبى معامله ايدر. هم رسولدر، رسالت إعتباريله جنابِ حقّڭ ترجمانيدر، ألچيسيدر. رسالتى وحيه إستناد ايدر. وحى، ايكى قسمدر:
برى: وحىِ صريحيدر كه رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام اونده صِرف بر ترجماندر، مبلّغدر، مداخلهسى يوقدر. قرآن و بعض أحاديثِ قدسيه گبى...
ايكنجى قسم: وحىِ ضمنيدر. شو قسمڭ مجمل و خلاصهسى، وحيه و إلهامه إستناد ايدر فقط تفصيلاتى و تصويراتى، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامه عائددر. او وحيدن گلن مجمل حادثهيى تفصيل و تصويره، ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلام بعضًا ينه إلهامه ويا وحيه إستناد ايدوب بيان ايدر وياخود كندى فراستيله بيان ايدر. و كندى إجتهاديله ياپديغى تفصيلات و تصويرات، يا وظيفۀِ رسالت نقطهسندن علوى قوّۀِ قدسيه ايله بيان ايدر وياخود عُرف، عادت و أفكارِ عامّه سويهسنه گوره بشريتى نقطهسندن بيان ايدر.
ايشته هر حديثده بتون تفصيلاتنه وحىِ محض نظريله باقيلماز. بشريتڭ مقتضاسى اولان أفكار و معاملاتنده، رسالتڭ علوى آثارى آرانيلماز. مادام بعض حادثهلر، مجمل اولارق مطلق بر صورتده اوڭا وحيًا گلير. او ده كندى فراستيله و تعارفِ عمومى جهتيله تصوير ايدر. شو تصويردهكى متشابهاته و مشكلاته بعضًا تفسير لازم گلييور، حتّى تعبير لازم گلييور. چونكه بعض حقيقتلر وار كه تمثيل ايله فهمه تقريب ايديلير.
ناصل كه بر وقت حضورِ نبويده درينجه بر گورولتى ايشيدلدى. فرمان ايتدى كه: «شو گورولتى، يتمش سنهدر يووارلانوب شيمدى جهنّمڭ ديبنه دوشمش بر طاشڭ گورولتيسيدر.» بر ساعت صوڭره جواب گلدى كه: «يتمش ياشنه گيرن بر منافق ئولوب جهنّمه گيتدى. » ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلامڭ بليغ بر تمثيل ايله بيان ايتديگى حادثهنڭ تأويلنى گوستردى.
جنّتدن گلديگى حديثِ شريفده بيلديريلن درت نهره دائر گلهجك جواب ايسه ينه «ذو الفقار» مجموعهسنده معجزاتِ قرآنيه ذيللرندن يگرمنجى سوزڭ برنجى مقامندهدر. عينًا يازييورز:
﴿وَاِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْاَنْهَارُ﴾
بو فقره ايله طاغلردن نبعان ايدن نيلِ مبارك، دجله و فرات گبى ايرماقلرى خاطرلاتمقله، طاشلرڭ أوامرِ تكوينيهيه قارشى نه قدر خارقهنما و معجزهوارى بر صورتده مظهر و مسخّر اولديغنى إفهام ايدر. و اونڭله شويله بر معنايى متيقّظ قلبلره ويرييور كه:
شويله عظيم ايرماقلرڭ ألبته ممكن دگل، شو طاغلر حقيقى منبعلرى اولسون. چونكه فرضا او طاغلر تمامًا صو كسيلسه و محروطى برر حوض اولسهلر او بيوك نهرلرڭ شويله سرعتلى و كثرتلى جريانلرينه، موازنهيى غيب ايتمهدن بر قاچ آى آنجق طايانهبيليرلر. و او كثرتلى مصارفه قارشى غالبًا بر متره قدر طوپراغه نفوذ ايدن ياغمور، كافى واردات اولاماز. ديمك كه شو أنهارڭ نبعانلرى عادى و طبيعى و تصادفى بر ايش دگلدر. بلكه پك خارقه بر صورتده فاطرِ ذو الجلال، اونلرى صِرف خزينۀِ غيبدن آقيتديرييور.
ايشته بو سرّه إشارةً بو معنايى إفاده ايچون حديثده روايت ايديلييور كه: «او اوچ نهرڭ هر بريسنه جنّتدن برر قطره هر وقت طاملايور و اوندن بركتليدرلر.» هم بر روايتده دينيلمشدر كه: «شو اوچ نهرڭ منبعلرى، جنّتدندر.» شو روايتڭ حقيقتى شودر كه: مادام أسبابِ مادّيه، شونلرڭ بو درجه كثرتلى نبعاننه كافى دگلدر. ألبته منبعلرى، بر عالمِ غيبدندر و گيزلى بر خزينۀِ غيبدن گلير كه مصارف ايله وارداتڭ موازنهسى دوام ايدر، إلى آخر…
معناسى تام بيلينمهين ويا معناىِ ظاهريسى حقيقته مطابق گورونمهين حديثِ شريفلره ايديلن بو نوع إعتراضلر، قرآنِ حكيمڭ أوهام قبول ايتمهين قلعهسنه ده گيدهجگندن، منافقلرڭ مدارِ بحث ايتدكلرى آيات حقّنده رسالۀِ نورڭ ويرديگى قطعى جوابلرڭ بر ايكى مثالنى ذكر ايدييورز:
أوّلا: قرآنِ حكيم كائناته معناىِ حرفيله باقييور. فلسفه ايسه معناىِ إسميله باقييور. قرآنِ حكيم أشيايى ماهيتِ ذاتيهسندن دگل، صانعه دليل اولديغى جهتدن نظره آلوب مطالعه ايدييور.
مثلا (وَالشَّمْسُ تَجْرٖى لِمُسْتَقَرٍّ) دير. أوّل أمرده مقصدِ قرآن، صانعه عظمت و قدرتنه دلالت ايچون كائناتدهكى إنتظامى ذكر ايتمكدر. بو آيتله او إنتظامه دلالت ايدهرك، گيجه گوندوزدهكى تصرّفاتِ إلٰهيهيى إخطار ايدر. قوزموغرافيا درسى ويرمييور كه مدارِ تكذيب اولسون. حالبوكه (لِمُسْتَقَرٍّ) دهكى ل بر معجزهدر كه گونشڭ اوچ جهتله جرياننى گوسترييور:
برنجيسى: گونشڭ ظاهر نظردهكى جريانيدر. قرآنڭ برنجى صفدهكى مخاطبلرى عوام اولديغندن عوام ايسه كُرۀِ أرضڭ جرياننى دگل، گونشڭ جرياننى گورديگندن، اونلرڭ حسّنى اوقشامق و اونلرى حقائقِ قرآنيهيى إنكاره سوروكلهممك ايچون گونشڭ ظاهرى جرياننى ذكر ايدر.
ايكنجيسى: خواصّه محورندهكى جرياننى و او جريان سببيله حصوله گلن بر قانونِ إلٰهى اولان جاذبهيى إخطار ايدهرك سيّاراتڭ و أرضڭ حركتلرينڭ مدارى ده گونش اولديغنى گوسترر. ديمك گونشڭ محورى حركتى، ظاهرى حركتنڭ چكردگى معناسندهدر. او مركزى حركت، زمينى چويرمكله گونشڭ ظاهرى جرياننى حقيقتلى و طوغرى ياپار.
اوچنجيسى: گونشڭ منظومهسيله برابر شمسِ شموسه طوغرى حركتنه إشارت ايدر.
هم بلاغتده واردر كه بر كلامده معناىِ ظاهرى يا غايت بديهى اولماسندن معلومى إعلامڭ فائدهسز و معناسز اولماسى جهتيله ويا معنا محال اولماسندن قرينهدر كه: مراد، معناىِ ظاهرى دگلدر، باشقه بر معنادر.
مثلا، سورۀِ عنكبوتده
﴿وَاِنَّ اَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ﴾
آيتِ كريمهسنده لَوْءِ فرضى ايله «أڭ ضعيف أو، ئورومجگڭ أوى اولديغنى -فرضا- قُريش مشركلرى بيلسه ايديلر.» دييور. أڭ ضعيف أو، ئورومجگڭ أوى اولديغى هركسجه معلوم و ظاهردر. اويله ايسه قرآنِ حكيم، بو لَوْءِ فرضى ايله باشقه بر معنايه دلالت ايدييور. ايشته او معنا ده رسالۀِ نورڭ كشفى ايله لَوْءِ فرَضينڭ ايكى جهتله معجزه اولوشيدر:
برنجيسى: بو آيت، مكّهده نازل اولديغى جهتله، بر إخبارِ غيبيدر. غارِ حرادهكى حادثهيى خبر ويرييور.
ايكنجيسى: رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ أبو بكرِ صدّيق (رض) ايله كفّارڭ تضييقندن قورتولمق ايچون تحصّن ايتدكلرى غارِ حرانڭ قپوسنده ايكى نوبتجى گبى ايكى گوگرجينڭ گلوب بكلهمهلرى و ئورومجك دخى پردهدار گبى خارقه بر طرزده قالين بر آغلا مغاره قپوسنى اورتمهسيدر كه ئورومجك، ضعيف آغى ايله رؤساءِ قُريشه غلبه ايتمشدر. آيت دييور كه: «أڭ ضعيف بر حيوانه مغلوب اولاجقلرينى او مشركلر فرضا بيلسهلر بو جنايته و بو سوءِ قصده تشبّث ايتميهجكلردى.»
داها فضله تفصيلاتى رسالۀِ نورده معجزاتِ قرآنيهده بولاجغڭز گبى أحاديثِ نبويه حقّنده منافقلرڭ ايتدكلرى إعتراضلرڭ نهدن تولّد ايتديگنى و أحاديثڭ طبقهلرينى تام وضوح ايله رسالۀِ نور كلّياتندن بيوك بر مجموعه اولان «سوزلر» مجموعهسندهكى يگرمى دردنجى سوزڭ اوچنجى دالى بيان ايدييور.
هم مثلا «دنيانڭ، جنابِ حقّڭ ياننده بر سينك قنادى قدر قيمتى اولسه ايدى كافرلر، بر يودوم صويى اوندن ايچمهيهجك ايديلر.» مئالندهكى
﴿لَوْ وَزِنَتِ الدُّنْيَا عِنْدَ اللّٰهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ مَا شَرِبَ الْكَافِرُ مِنْهَا جُرْعَةَ مَاءٍ﴾
حديثِ شريفڭ حقيقتى شودر كه: عِنْدَ اللّٰهِ تعبيرى، عالمِ بقادن ديمكدر. أوت، عالمِ بقادن بر سينك قنادى قدر بر نور، مادام أبديدر؛ ير يوزينى طولديران موقّت بر نوردن داها چوقدر. ديمك قوجه دنيايى بر سينك قنادى ايله موازنه دگل بلكه هركسڭ قيصهجق عمرينه يرلشن خصوصى دنياسنى عالمِ بقادن بر سينك قنادى قدر دائمى بر فيضِ إلٰهىيه و بر إحسانِ إلٰهىيه موازنهيه گلمديگى ديمكدر.
هم دنيانڭ ايكى يوزى وار بلكه اوچ يوزى وار:
برى: جنابِ حقّڭ أسماسنڭ آيينهلريدر.
ديگرى: آخرته باقار، آخرت تارلاسيدر.
ديگرى: فنايه، عدمه باقار؛ بيلديگمز مرضئِ إلٰهى اولميان أهلِ ضلالتڭ دنياسيدر.
ديمك، أسماءِ حسنىنڭ آيينهلرى و مكتوباتِ صمدانيه و آخرتڭ مزرعهسى اولان قوجه دنيا دگل بلكه آخرته ضد و بتون خطيئاتڭ منشئى و بليّاتڭ منبعى اولان دنياپرستلرڭ دنياسنڭ، عالمِ آخرتده أهلِ ايمانه ويريلن سرمدى بر ذرّهسنه دگمديگنه إشارتدر.
ايشته أڭ طوغرى و جدّى شو حقيقت نرهده؟ إنصافسز أهلِ إلحادڭ فهم ايتدكلرى معنا نرهده؟ او إنصافسز أهلِ إلحادڭ أڭ مبالغه، أڭ مجازفه ظن ايتدكلرى معنا نرهده؟
رسالۀِ نورده بيان ايديلديگى گبى مجاز و تشبيهلر، مرورِ زمانله حقيقته إنقلاب ايدر.
مثلا، ثَوْر و حوت (حَمَلۀِ عرش ملائكهلر گبى) كُرۀِ أرضه نظارت ايدن ايكى ملائكهنڭ إسميدر. كُرۀِ أرضڭ عمارتى و معيشتِ بشريه، أڭ زياده بالقله اوكوز اولماسى مناسبتيله بر مجاز اولارق، أرضه نظارت ايدن او ايكى ملائكهيه ثَوْر و حوت إسمى ويريلمش. قوجه بر باليق و بر اوكوز توهّم ايديلمهسنڭ حديثله هيچ بر مناسبتى يوقدر.
ايكنجيسى: رسالۀِ نور، معترضلرڭ شبههلرينى ذكر ايتمهدن اويله بر طرزده حقيقتى بيان ايدييور كه شبههلر و وهملرڭ ذهنه گلمهسى إحتمالى قالماز. بر قسم علماءِ متكلّمين گبى معارضڭ شبههسنى ذكر ايتدكدن صوڭره جواب ويرمك ضررلى اولويور. شبههلر ذهنلرده ايز بيراقييور. نه قدر قطعى جواب ده ويريلسه نفس و شيطان او ايزلردن إستفاده ايتمهسى جهتيله رسالۀِ نور، او مسلكده گيتمهمش. هيچ ضرر ويرمهدن قطعى جواب ويرر. داها وهمڭ وجودينڭ إمكانى قالماز. يالڭز بر ايكى رساله، شيطانڭ بعض شبههلرينى يازمش فقط او درجه قطعى ردّ ايتمش كه شيطان اولماسه ايدى مسلمان اولاجقدى.
حتّى معجزاتِ قرآنيهده ذكر ايديلن و هر برى برر لمعهٔ إعجاز گوسترن يوزر آيات، مدارِ إعتراض اولمش آيتلردر. حالبوكه اونلرى اوقويانلرده دگل شبهه، هيچ بر وسوسه و وهم ده خاطره گلمز.
مثلا (فَالْيَوْمَ نُنَجّٖيكَ بِبَدَنِكَ) آيتيله موسى عليه السلامه قارشى محاربه ايدن فرعون، غرق اولاجغى زمان ايمان ايتمش. گرچه سكرات وقتنده او ايمان مقبول دگل. فقط او مقبول اولميان ايمانه، ايمانڭ ماهيتنه حرمت ايچون بر مكافات اولارق جنابِ حق، او فرعونڭ بدننه نجات ويرهجگنى خبر ويرييور. چونكه فرعونلرڭ تناسخ مذهبنه گوره، سعادتِ اُخروى يرينه شهرتپرستلكله إستقبالده موميالرى، هيكللرى باقى قالماسنى ايستدكلرندن و او هيكللرى و موميالرى، بلكه بر روح بولاجق گبى أفسانهلرى ايله اويله قناعت گتيردكلرندن، او فرعونڭ او ظاهرى و مقبول اولميان ايماننه مكافات ويرمكله برابر، اونلرڭ تناسخ دستورلرينه بناءً موميالامق قانونلرينه إشارت ايدر. ايشته بو آيتڭ بر معجزهسى اولارق، او غرق اولان فرعونڭ جسدى عينًا بولونمش، شيمدى لوندرهده بر موزهده محافظه ايديلييور. سيّاحلر اونى تماشا ايدييورلر…
عزيز قارداشلريمز!
رسالۀِ نورڭ بو خصوصدهكى جوابلرينڭ بر قسمنڭ خلاصهسى بوراده بيتدى.
رسالۀِ نورڭ بر نوع چكردگى و أساساتنى حاوى اولان عربى مثنوئِ نوريه، اوچ يوز بيوك صحيفهدن عبارت اولارق چيقدى. سزه بر نسخه مدرسة الزّهرانڭ بيوك قارداشى اولان جامع الأزهره بر هديهسى اولارق گوندرييورز. أهلِ فنّڭ و بعض منافقلرڭ ايليشدكلرى بو نوع حقائقه تام جوابى عربى مثنوئِ نوريهده و سزڭ كتبخانهڭزده موجود بولونان رسالۀِ نورڭ ديگر جزءلرنده بولابيليرسڭز. بو وسيله ايله رسالۀِ نورڭ عموم فهرستهسنى و أهلِ فلسفهنڭ ايچنده بوغولدقلرى حركاتِ ذرّاتڭ حقيقتنى بيان ايدن ذرّات رسالهسنى ده سزه گوندرييورز.
و عموم اورادهكى قارداشلريمزه و سزه بيڭلر سلام ايدهرك خدمتِ دينيه و ايمانيهده إخلاصله موفّقيتڭزه دعا ايدر، دعالريڭزى بكلرز.
اَلْبَاقٖى هُوَ الْبَاقٖى
مدرسة الزّهرا شاكردلرندن
نظيف، طاهرى، جيلان، صونغور، ضيا، بايرام، زبير
* * *