قاچيرتمامق ايچون إلٰهى بر اوقشامهدر. بونڭ ايچون، متشابهات دينيلن قرآنِ كريمڭ اسلوبلرى، حقيقتلره گچمك ايچون و أڭ درين اينجهلكلرى گورمك ايچون، عوامِ ناسڭ گوزينه بر دوربين ويا نومرولى برر گوزلكدر. بو سرّه بناءًدر كه؛ بلغا، بيوك بر ئولچوده اينجه حقيقتلرى تصوّر و طاغنيق معنالرى تصوير و إفاده ايچون إستعاره و تشبيهلره مراجعت ايدييورلر. متشابهات دخى اينجه و مشكل إستعارهلرڭ بر قسميدر. زيرا متشابهات، اينجه حقيقتلره صورتلردر.
قرآنده مشكلات واردر ديدكلرى برنجى شبههنڭ ايكنجى قسمنه جواب: إشكال ديدكلرى شى يا اُسلوبڭ پك يوكسك و مختصر اولماسيله معنانڭ چوق درين و اينجهلگندن ايلرى گلير، قرآنڭ مشكلاتى بو قبيلدندر. ويا عبارهده قاريشق و دوگوملى نقطهلرڭ بولونماسندن نشئت ايدر؛ قرآنِ كريم، بو قسم مشكلاتدن مبرّا و منزّهدر. عجبا جمهورڭ ذهنندن اوزاق و پك درين حقيقتلرى قولاى و قيصه بر صورتله عوامِ ناسڭ فهملرينه ياقينلاشديرمق عينِ بلاغت دگل ميدر؟ بلاغت، مقتضاىِ حالى مراعاتدن عبارت دگل ميدر؟ هَىْ گوزلرڭ كور اولسون حريف!
ياراديلشده و مادّياته دائر مسئلهلرده قرآن مبهم گچمشدر ديدكلرى ايكنجى شبههلرينه جواب، شويله كه:
شجرۀِ عالمده، مَيل الإستكمال واردر. يعنى كائناتڭ، بر آغاج گبى بتون ذرّاتى و أجزاسى كماله مَيل ايدر و كماله طوغرى يورومكدهدرلر. او عمومى مَيل الإستكمالدن آيرى اولارق، إنسانده ده مَيل الترقّى واردر. بو مَيل الترقّى چكردك گبيدر؛ نشو و نماسى پك چوق تجربهلر واسطهسيله اولور؛ و چوق فكرلرڭ محصولى