مراقليلرى كنديله مشغول ايدر؛ حقيقى و بيوك وظيفهلرينى اونلره اونوتديرر ويا نقصان بيراقديرر؛ هم هر حالده بر طرفگيرلك مَيلنى ويرر، ظالملرڭ ظلملرينى خوش گورور، شريك اولور» مئالنده اوراده دينيلمشدر.
شيمدى بن ده ديرم كه:
مراق يوزندن و آفاقى حادثاتڭ ويرديگى سرخوشانه غفلتدن ذوق آلان بيچارهلر! أگر إنسانڭ فطرتندهكى مراق، إنسانيت طماريله سزڭ فرض و لازم وظيفهڭز ضررينه، او حادثه او گنيش بوغوشمالره سَوق ايدييور. بو ده بر إحتياجِ معنويدر، فطريدر ديرسهڭز بن ده ديرم:
قطعيًا بيليڭز كه:
إنسانڭ چوق معجزاتلى خلقتنه مراق ايتمهيوب، دقّت ايتميهرك ايكى باشلى ويا اوچ آياقلى بر إنسان گورسه كمالِ مراقله تماشاسنه طالديغى گبى، عينًا بو عصرده نوعِ بشرڭ موقّت و فانى، تخريبجى گنيش حادثهلرى و زمين يوزنده يوز بيڭ ملّت و إنسان نوعى گبى چوق حادثاتِ عجيبهيه مظهر او ملّتلردن هر بهارده يالڭز بر تك آرى ملّتنه و اوزوم طائفهسنه باقسهڭ، بو نوعِ بشردهكى حادثاتڭ يوز دفعه داها موجبِ مراق و روحانى، معنوى ذوقلره مدار حادثهلر وار. بو حقيقى ذوقلره أهمّيت ويرمهيوب بشرڭ ضررلى، شرلى، عارضى حادثهلرينه بو قدر مراق و ذوق ايله باغلانمق؛ دنياده أبدى قالمق و او حادثهلر دائمى اولمق و هركسه او حادثهدن بر منفعت ويا ضرر گلمك و او حادثهيه سببيت ويرنلرڭ حقيقى فاعل و موجد اولمق شرطيله اولابيلير. حالبوكه هوانڭ فورطنهلرى گبى گچيجى حاللردر. سببيت ويرنلرڭ تأثيرلرى پك جزئى. اوندهكى ضرر و منفعتى او وضعيت شرقدن، بحرِ محيطدن سڭا گوندرمز. سندن سڭا داها ياقين و سنڭ قلبڭ اونڭ تصرّفنده و سنڭ جسمڭ اونڭ تدبير و ايجادنده اولان بر ذاتِ أقدسڭ ربوبيتنى و حكمتنى نظره آلمايوب، تا دنيانڭ نهايتندن ضرر و منفعتى بكلهمك، نه درجه ديوانهلك اولديغى تعريف ايديلمز!