İçeriğe atla
ديوانِ حربى عُرفى
ديوانِ حربِ عُرفى قسم ٢ · Sayfa 2

اوننجى جنايت:

حربيه نظارتنده‌كى عسكرلر ايچنه جمعه گونى علما ايله برابر گيتدم. غايت مؤثّر نطقلرله سكز طابور عسكرى إطاعته گتيردم. نصيحتلرم تأثيرينى صوڭره‌دن گوستردى. ايشته نطقڭ صورتى:

أى عساكرِ موحّدين! اوتوز ميليون عثمانلى و اوچ يوز ميليون إسلامڭ ناموسى و حيثيتى و سعادتى و بايراقِ توحيدى، بر جهتده سزڭ إطاعتڭزه وابسته‌در. سزڭ ضابطلريڭز بر گناه ايله كندى نفسنه ظلم ايتسه، سز بو إطاعتسزلكله اوچ يوز ميليون إسلامه ضرر ايدييورسڭز. زيرا بو إطاعتسزلكله اخوّتِ إسلاميه‌يى تهلكه‌يه آتييورسڭز. بيليڭز كه: عسكر اوجاغى جسيم و منتظم بر فابريقه‌يه بڭزر. بر چرخ إطاعتسزلك ايتسه، بتون فابريقه هرج و مرج اولور. عسكر نفراتى سياسته قاريشماز. يڭيچريلر شاهددر. سز شريعت ديرسڭز، حالبوكه شريعته مخالفت ايدييورسڭز و لكه‌دار ايدييورسڭز. شريعتله، قرآنله، حديثله، حكمتله، تجربه ايله ثابتدر كه: صاغلام ديندار، حق‌پرست اولو الأمره إطاعت فرضدر. سزڭ اولو الأمريڭز، استاديڭز؛ ضابطلريڭزدر. ناصلكه ماهر مهندس، حاذق طبيب بر جهتده گناهكار اولسه‌لر، طب و هندسه‌لرينه ضرر ويرمز. كذالك منوّر الأفكار و فنِّ حربه آشنا، مكتبلى، حميتلى، مؤمن ضابطلريڭزڭ بر جزئى نامشروع حركتى ايچون إطاعتڭزه خلل ويرمكله عثمانليلره و إسلاملره ظلم ايتمه‌يڭز! زيرا إطاعتسزلك يالڭز بر ظلم دگل، ميليونلرجه نفوسڭ حقّنه بر نوع تجاوز ديمكدر. بيليرسڭز كه، بو زمانده بايراقِ توحيدِ إلٰهى سزڭ يدِ شجاعتڭزده‌در. او يدڭ قوّتى ده إطاعت و إنتظامدر. زيرا بيڭ منتظم و مطيع عسكر، يوز بيڭ باشى‌بوزوغه مقابلدر. نه حاجت، يوز سنه ظرفنده اوتوز ميليون نفوسڭ وجوده گتيرمديگى بويله پك چوق قان دوكديرن إنقلابلرى سز إطاعتڭزله قان دوكمه‌دن ياپديڭز.

بونى ده سويله‌يورم كه: حميتلى و منوّر الفكر بر ضابطى ضايع ايتمك، معنوى قوّتڭزى ضايع ايتمكدر. زيرا شيمدى حكمفرما، شجاعتِ ايمانيه و عقليه و فنّيه‌در. بعضًا بر منوّر الفكر، يوزه مقابلدر. أجنبيلر سزه بو شجاعتله غلبه‌يه چاليشييورلر. يالڭز شجاعتِ فطريه كافى دگل...

الحاصل: فخرِ عالمڭ فرماننى سزه تبليغ ايدييورم كه: إطاعت فرضدر. ضابطلريڭزه عصيان ايتمه‌يڭز. ياشاسين عسكرلر!.. ياشاسين مشروطۀِ مشروعه..!

ديمك كه بن، بو قدر عالم واركن، بويله مهمّ وظيفه‌لرى درعهده ايتديگمدن جنايت ايتدم..!

اون برنجى جنايت:

بن ولاياتِ شرقيه‌ده عشيرتلرڭ حالِ پريشانيتنى گورويوردم. آڭلادم كه: دنيوى بر سعادتمز، بر جهتله فنونِ جديدۀِ مدنيه ايله اولاجق. او فنونڭ ده غيرِ متعفّن بر مجراسى علما و بر منبعى ده مدرسه‌لر اولمق لازمدر. تا علماءِ دين، فنون ايله اُنسيت پيدا ايتسين.

زيرا، او ولاياتده نيم‌بدوى وطنداشلرڭ زمامِ إختيارى، علما ألنده‌در. و او سائق ايله درسعادته گلدم. سعادت توهّمى ايله او وقتده (شيمدى منقسم اولمش، شدّتلنمش اولان) إستبدادلر، مرحوم سلطانِ مخلوعه إسناد ايديلديگى حالده؛ اونڭ ضبطيه ناظرى ايله بڭا ويرديگى معاش و إحسانِ شاهانه‌سنى قبول ايتمدم، ردّ ايتدم. خطا ايتدم. فقط او خطام، مدرسه علمى ايله دنيا مالنى ايسته‌ينلرڭ ياڭليشلرينى گوسترمكله خير اولدى. عقلمى فدا ايتدم، حرّيتمى ترك ايتمدم. او شفقتلى سلطانه بوين أگمه‌دم. شخصى منفعتمى ترك ايتدم.

شيمديكى سيورى‌سينكلر بنى جبرله دگل، محبّتله كنديلرينه متّفق ايده‌بيليرلر. بر بچق سنه‌در بوراده مملكتمڭ نشرِ معارفى ايچون چاليشييورم. إستانبولڭ أكثريسى بونى بيلير.

بن كه بر حمّالڭ اوغلى‌يم. بو قدر دنيا بڭا ميسّر ايكن كندى نفسمى حمّال اوغللغندن و فقرِ حالدن چيقارمدم. و دنيا ايله كوكلشه‌مديگم و أڭ سَوْديگم موقع اولان ولاياتِ شرقيه‌نڭ يوكسك طاغلرينى ترك ايتمكله ملّت ايچون تيمارخانه‌يه، توقيفخانه‌يه و مشروطيت زماننده إشكنجه‌لى حپسخانه‌يه دوشمه‌مه سببيت ويرن اويله امورلره تشبّث ايتمكله بيوك بر جنايت أيلدم كه؛ بو دهشتلى محكمه‌يه گيردم..!

يارى جنايت:

شويله كه: دائرۀِ إسلامڭ مركزى و رابطه‌سى اولان نقطۀِ خلافتى ألندن قاچيرمامق فكريله و سابق سلطان مرحوم عبد الحميد خان حضرتلرى، سابق إجتماعى قصوراتنى درك ايله ندامت ايده‌رك قبولِ نصيحته إستعداد كسب ايتمش ظنّيله و «أصلح طريق، مصالحه‌در» ملاحظه‌سيله، شيمديكى أڭ چوق أغراض و إنفعالاته مبدأ و تخم اولان بو وقوعه گلن شدّت صورتنى داها أحسن صورتده دوشونديگمدن، مرحوم سلطانِ سابقه، جريده لسانيله سويله‌دم كه:

«منخسف ييلديزى دار الفنون ايت، تا ثريّا قدر عالى اولسون! و اورايه سيّاحلر، زبانيلر يرينه، أهلِ حقيقت ملائكۀِ رحمتى يرلشدير؛ تا جنّت گبى اولسون! و ييلديزده‌كى ملّتڭ سڭا هديه ايتديگى ثروتنى، ملّتڭ باش خسته‌لغى اولان جهالتنى تداوى ايچون بيوك دينى دار الفنونلره صرف ايله ملّته إعاده ايت و ملّتڭ مروّت و محبّتنه إعتماد ايت. زيرا سنڭ شاهانه إداره‌ڭه ملّت متكفّلدر. بو عمردن صوڭره صِرف آخرتى دوشونمك لازم. دنيا سنى ترك ايتمه‌دن أوّل سن دنيايى ترك ايت! زكات العمرى، عمرِ ثانى (عمرِ ثانى) يولنده صرف أيله.

شيمدى موازنه ايده‌لم: ييلديز، أگلنجه يرى اولمالى ويا دار الفنون اولمالى؟ و ايچنده سيّاحلر گزملى ويا علما تدريس ايتملى؟ و غصب ايديلمش اولمالى وياخود هديه ايديلمش اولمالى؟ هانگيسى داها اييدر؟ إنصاف صاحبلرى حكم ايتسين

بن كه بر گدايم، بر بيوك پادشاهه نصيحت ايتدم، ديمك يارى جنايت ايتدم.

جنايتڭ اوته‌كى ياريسنى سويله‌مك زمانى گلمدى. (حاشيه)

___

(حاشيه): او يارينڭ زمانى؛ اون بش سنه صوڭره، يگرمى سكز سنه‌در مؤلّفڭ سببِ حپسى اولان، سراج النورڭ آخرنده‌كى بحثه باقڭز. تام او يارى جنايتى بيله‌جكسڭز.

___

...

يازيق! أيواهلر اولسون! سعادتمز اولان مشروطيتِ مشروعه، بر منبعِ حياتِ إجتماعيه‌مز و إسلاميته اويغون اولان معارفِ جديده‌يه، ملّت نهايت درجه‌ده مشتاق و صوصامش اولديغى حالده، بو حادثه‌ده إفراط‌پرور اولانلر مشروطيته غرضلر قاريشديرمقله و فكرًا منوّر اولانلر ده دينسزجه حركاتِ لااباليانه ايله ملّتڭ رغبتنه قارشى مع التأسّف سد چكديلر. بو سدّى چكنلر، رفع ايتمليدرلر. وطن نامنه رجا اولونور.

أى پاشالر، ضابطلر! بو اون بر بچق جنايتڭ شاهدلرى بيڭلرله آدمدر. بلكه، بعضلرينه إستانبولڭ ياريسى شاهددر. بو اون بر بچق جنايتڭ جزاسنه رضا ايله برابر، اون بر بچق سؤالمه‌ ده جواب ايسترم. ايشته بو سيّئاتمه بدل بر حسنه‌م ده وار. سويله‌يه‌جگم:

هركسڭ شوقنى قيران و نشئه‌سنى قاچيران و أغراضلر و طرفدارلقلر حسّنى اويانديران و سببِ تفرقه اولان عرقجيلق جمعياتِ عواميه‌يى تشكيلنه سببيت ويرن و إسمى مشروطيت و معناسى إستبداد اولان و «إتّحاد و ترقّى» إسمنى ده لكه‌دار ايدن بوراده‌كى شعبۀِ مستبدانه‌يه مخالفت ايتدم.

هركسڭ بر فكرى وار. ايشته صلحِ عمومى، عفوِ عمومى و رفعِ إمتياز لازم. تا كه برى بر إمتياز ايله، باشقه‌سنه حشرات نظريله باقمقله نفاق چيقماسين. فخر اولماسين، ديرم: بز كه حقيقى مسلمانز. آلدانيرز، فقط آلداتمه‌يز. بر حيات ايچون، يالانه تنزّل ايتمه‌يز. زيرا بيلييورز كه:

﴿اِنَّمَا الْحٖيلَةُ فٖى تَرْكِ الْحِيَلِ﴾

فقط مشروع، حقيقى مشروطيتڭ مسمّاسنه عهد و پيمان ايتديگمدن، إستبداد نه شكلده اولورسه اولسون، مشروطيت لباسى گيسين و إسمنى طاقسين؛ راست گلسه‌م سيلله ووره‌جغم.

فكرمجه مشروطيتڭ دشمنى؛ مشروطيتى غدّار، چركين و خلافِ شريعت گوسترمكله مشورتڭ ده دشمنلرينى چوق ايدنلردر. «تبدّلِ أسما ايله حقائق تبدّل ايتمزأڭ بيوك خطا، إنسان كندينى خطاسز ظن ايتمك اولديغندن، خطامى إعتراف ايدرم كه؛ ناسڭ نصيحتنى قبول ايتمه‌دن ناسه نصيحتى قبول ايتديرمك ايستدم. نفسمى إرشاد ايتمه‌دن باشقه‌سنڭ إرشادينه چاليشديغمدن، أمرِ بِالمعروفى تأثيرسز ايتمكله تنزيل ايتدم. هم ده تجربه ايله ثابتدر كه: جزا بر قصورڭ نتيجه‌سيدر. فقط بعضًا او قصور، ايشلنمه‌مش باشقه قصورڭ صورتنده كندينى گوسترر. او آدم معصوم ايكن جزايه مستحق اولور. اللّٰه مصيبت ويرر، حپسه آتار، عدالت ايدر. فقط حاكم اوڭا جزا ويرر، ظلم ايدر.

أى اولو الأمر! بر حيثيتم واردى، اونڭله إسلاميت ملّيتنه خدمت ايده‌جكدم؛ قيرديڭز. كندى كندينه اولمش، ايسته‌مديگم بر شهرتِ كاذبه‌م واردى؛ اونڭله عوامه نصيحتمى تأثير ايتديرييوردم، مع الممنونيه محو ايتديڭز. شيمدى اوصانديغم بر حياتِ ضعيفم وار. قهر اولايم، أگر إعدامه أسيرگر ايسه‌م. مرد اولمايايم، أگر ئولمگه گولمكله گيتمزسه‌م. صورةً محكوميتم، وجدانًا محكوميتڭزى إنتاج ايده‌جكدر. بو حال بڭا ضرر دگل، بلكه شاندر. فقط ملّته ضرر ايتديڭز. زيرا نصيحتمده‌كى تأثيرى قيرديڭز. ثانيًا: كنديڭزه ضرردر. زيرا خصمڭزڭ ألنده بر حجّتِ قاطعه اولورم. بنى محنك طاشنه وورديڭز. عجبا فرقۀِ خالصه ديديگڭز آدملر بويله محنگه وورولسه‌لر، قاچ دانه‌سى صاغلام چيقه‌جقدر. أگر مشروطيت، بر فرقه‌نڭ إستبدادندن عبارت ايسه و خلافِ شريعت حركت ايسه:

﴿فَلْيَشْهَدِ الثَّقَلَانِ اَنّٖى مُرْتَجِعٌ﴾ (حاشيه)

___

(حاشيه): يعنى: بتون دنيا، جنّ و إنس شاهد اولسون كه، بن مرتجعم.

___

زيرا يالانلرله إتّحاد يالاندر و إفسادات اوزرينه مؤسّس اولان إسمِ مشروطيت فاسددر. مسمّاىِ مشروطيت؛ حق، صدق و إمتيازسزلق اوزرينه بقا بولاجقدر.

مع التأسّف بونى كمالِ تلاش و تأسّفله إخطار ايدييورم كه: مثلا، بر عالمِ ذى‌تهوّر كه صفتِ علم كندينى فساد و فنالقدن منع ايتمش ايكن دائما اونڭ صفتِ تهوّرندن وجوده گلن فساد و فنالغڭ ذكرى وقتنده، اونى عالملكله ياد ايتمك و صفتِ علمه ايليشمك، ناصل علمه خصومت و عداوتى ايما ايدر. كذالك شريعتِ مطهّره‌نڭ و إتّحادِ محمّدينڭ إسمِ مقدّسى كه فرقه‌لرڭ أغراضِ شخصيه و خلافِ شريعت ايله أكدكلرى تخمِ فسادى، بر ميليون فشنك هوايه آتيلديغى و عموم سياست و آسايش أفراد ألنده قالديغى و اورته‌لق آنارشيست گبى اولديغى حالده، او مدهش فورطنه معجزۀِ شريعتله قانسز، خفيف گچديگى حالده، او مبارك نام ايله او مدهش فسادى بيڭدن بر درجه‌يه اينديرمكله برابر؛ دائما او إسمى غرض صاحبلرينه سپر گوسترمك، پك بيوك و تهلكه‌لى بر نقطه‌يه بلكه عقدۀِ حياتيه‌يه ايليشمكدر كه دهشتندن هر بر وجدانِ سليم تيتره‌يور، طاغدارِ تأسّف اولويور.

ثريّا‌يى سوپورگه ياپمغه، اوفورمكله شمسى سوندورمگه إحتمال ويرن؛ بلاهتنى إعلان ايدر. مثلا آغرى طاغى ايله سبحان طاغى، ايكيسنى طارته‌جق دهشتلى بر ترازينڭ برر كفه‌سنه قونولسه‌لر و جوِّ سماده زحالده طوران بر مَلك ده او ترازينڭ اوجنى طوتسه آغرى طاغى اوزرينه بر درهم علاوه اولونسه سبحان طاغى آسمانه، آغرى طاغى زمينه گلديگنى گورنلردن فكرى قيصه اولانلر، قيمت و ثقلتى، تمامًا او علاوه‌يه ويره‌جكلر.

ايشته حيثيتِ عسكريه و حميتِ إسلاميه و شريعتِ محمّديه، او جسيم طاغلره بڭزر. أسبابِ خارجيه، بر درهم قيمتنده‌در. بو قيمتسز أسبابى أساس طوتمق، إنسانيتڭ و إسلاميتڭ قيمتنى بيلمه‌مك و تنزيل ايتمكدر.

حقّڭ خاطرينى قيرميه‌جغم، حقيقتى سويله‌يه‌جگم. زيرا حقّڭ خاطرى عاليدر، هيچ بر خاطره فدا ايديلمز. كيمڭ خاطرى قيريليرسه قيريلسين، يالڭز حق صاغ اولسون. شويله كه:

٣١ مارت حادثه‌سى دينيلن او صاعقه و مدهش فورطنه، أسبابِ عديده تحتنده اويله بر إستعدادِ طبيعى‌يى مهيّا ايتمشدى كه؛ نتيجه‌سى هرج و مرج اولديغى حالده، مِنْ عند اللّٰه أهلِ قيامڭ لساننه دائما معجزه‌سنى گوسترن إسمِ شريعت گلدى. او فورطنه‌يى غايت خفيف گچيرديگندن، نيسانڭ نصفندن صوڭره‌كى غزته‌لرى عند اللّٰه محكوم ايدييور. زيرا او حادثه‌يه سببيت ويرن يدى مسئله و اونڭله برابر يدى حال نظرِ مطالعه‌يه آلينسه، حقيقت تظاهر ايدر. اونلر ده بونلردر:

١ - يوزده طقسانى إتّحاد و ترقّينڭ عليهنده، هم اونلرڭ تحكّمى و إستبدادى عليهنده بر حركت ايدى.

٢ - فرقه‌لرڭ ميدانِ مناقشاتى اولان وكلايى تبديل ايدى.

٣ - سلطانِ مظلومى سقوطِ مصمّمدن قورتارمقدى.

٤ - حسّياتِ عسكريه‌نڭ و آدابِ ديندارانه‌لرينڭ مخالف تلقيناتنڭ اوڭنه سد چكمكدى.

٥ - پك چوق بويوتولن حسن فهمى بگڭ قاتلنى ميدانه چيقارمقدى.

٦ - قادرو خارجنه چيقانلرى و آلاى ضابطلرينى مغدور ايتمه‌مكدى.

٧ - حرّيتى، سفاهته شمولنى منع و آدابِ شريعتله تحديد و عوامڭ سياستِ شرعى بيلدكلرى يالڭز قصص و قطعِ يد حدّينى إجرا ايدى.

فقط زمين باتاقلق و طام و پلان سريلمشدى. مقدّس اولان إطاعتِ عسكريه فدا ايديلدى. اُسّ الأساس أسباب، فرقه‌لرڭ طرفدارانه و غرضكارانه مناقشاتى و غزته‌لرڭ بلاغت يرينه مبالغات و يالان و إفراط‌پرورانه كشماكشلرى ايدى. بو مطالبِ سبعه‌ده؛ ناصلكه يدى رنك چوريلسه يالڭز بياض گورونور، بونده ده يالڭز ضياىِ شريعتِ بيضا تجلّى ايتدى. زيرا فسادڭ اوڭنه سد چكدى.

الحاصل: سكز طوقوز آيده غزته‌لرڭ هيجان ويريجى نشرياتيله و فرقه‌لرڭ جمعيتلره فدائى يازمقله و إنقلابى وجوده گتيرن ذواتڭ تحكّماتيله و إطاعتِ عسكريه‌يه منافى اولان حرّيتِ مطلقه أفراده سرايتله و آدابِ دينيه‌يه مخالف ظن ايتدكلرى شيلرى بعض دقّتسزلرڭ أفراده تلقيناتيله و إطاعت بوزولدقدن صوڭره مستبدلر، جاهل متعصبلر، دينده حسّاس، محاكمۀِ‌‌ عقليه‌ده نقصان اولانلر اييلك ظنّى ايله او باتاقلق زمينده تخم أكمگه باشلاماسيله و دولتڭ عموم سياستى جاهل أفرادڭ ألنده قالمقله و بر ميليونه ياقين فشنك هوايه آتيلمقله و داخل و خارج مدّعيلر پارمق وورمقله اورته‌لق آنارشيستلك حالنه گيرديگندن بو حادثه‌نڭ إستعدادِ طبيعيسى، هرج و مرج و مداخلۀِ‌‌ أجنبى ايكن مِنْ عند اللّٰه إسمِ شريعت، او متعدّد سببلردن چيقان أرواحِ خبيثه و منتشره‌يى يووالرينه إرجاع ايله اون اوچ عصردن صوڭره بر معجزه داها گوستردى.

هم گچن إنقلابِ عظيمده اوردو و علمانڭ «مشروطيت، شريعته مستنددردييه يوكسه‌لن صداسى، عموم أهلِ إسلامڭ وجدانلرينى مانيه‌تيزمه‌لنديردى. او إنقلاب، إنقلابلرڭ قاعدۀِ‌‌ طبيعيه‌سنى خرق ايله شريعتڭ تأثيرِ معجزانه‌سنى گوستردى. و دائما ده گوستره‌جكدر.

نسانڭ نصفِ آخرنده چيقان غزته‌لرڭ أساسِ فكرلرينه معترضم. شويله كه:

حيات اونڭ يولنه فدا ايديلن و حياتدن بيڭ درجه داها يوكسك اولان حيثيت و إطاعتِ عسكريه‌يى -حياته فدا ايديلن و أهلِ وجدان نظرنده غايت خسيس اولان آمالِ نامشروعه‌يه- فدا ايتمگه إحتمال ويرديلر. هم ده حقائق و أحوال اونڭ جاذبه‌سنه تابع و او مركزه مربوط اولان شمسِ شريعت، سلطنته ويا خلافته ويا باشقه سياسته تابع و آلَت توهّميله، بر شمسِ منيرى، منكسف بر ييلديزه پيك و جاذبه‌سنه تابع إعتقاد ايتمك گبى گوسترمكله طريقِ ضلالته سلوك ايتديلر.

بتون قوّتمله ديرم كه: ترقّيمز، آنجق ملّيتمز اولان إسلاميتڭ ترقّيسيله و حقائقِ شريعتڭ تجلّيسيله‌در. يوقسه «يورويوشنى ترك ايتدى، باشقه‌سنڭ ده يورويوشنى اوگرنمدى» دييه اولان ضربِ مَثله ماصدق اولاجغز.

أوت هم شان و شرفِ ملّتِ إسلاميه، هم ثوابِ آخرت، هم حميتِ ملّيه، هم حميتِ إسلاميه، هم حبِّ وطن، هم حبِّ دين ايله متحسّس اولمالى‌يز. زيرا مُثَنَّا داها محكمدر.

أى پاشالر، ضابطلر! جنايتلريمه جزا و شيمدى سؤاللريمه ده جواب ايسترم. إسلاميت ايسه إنسانيتِ كبرا و شريعت ايسه مدنيتِ فضلى (أڭ فضيلتلى) اولديغندن؛ عالمِ إسلاميت، مدينۀِ فاضلۀِ أفلاطونيه اولمغه سزادر.

برنجى سؤال:

(حاشيه) غزته‌لرڭ آلداتمه‌لريله مشروع بيله‌رك، بوراده‌كى گوره‌نه‌ك و عاداته بناءً جريانِ عمومى‌يه قاپيلان صافدللرڭ جزاسى نه‌در؟

___

(حاشيه): بو سؤاللر، قرق أللى معصوم محبوسڭ تخليه‌لرينه سبب اولدى.

___

ايكنجى سؤال:

بر إنسان ييلان صورتنه گيرسه، ياخود بر ولى هايدوت قيافتنه گيرسه وياخود مشروطيت، إستبداد شكلنه گيرسه اوڭا تعرّض ايدنلرڭ جزاسى نه‌در؟ بلكه حقيقةً اونلر ييلاندرلر، هايدوتدرلر و إستبداددرلر.

اوچنجى سؤال:

عجبا مستبد يالڭز بر شخص مى اولور؟ متعدّد شخصلر مستبد اولماز مى؟ بنجه، قوّت قانونده اولمالى، يوقسه إستبداد منقسم اولمش اولور. و قوميته‌جيلكله تام شدّتله‌نير.

دردنجى سؤال:

بر معصومى إعدام ايتمك مى، يوقسه اون جانى‌يى عفو ايتمك مى داها ضرردر؟

بشنجى سؤال:

مادّى تضييقلر، أهلِ مسلك و فكره غلبه ايتمديگى گبى، داها زياده نفاق و تفرقه ويرمز مى؟

آلتنجى سؤال:

بر معدنِ حياتِ إجتماعيه‌مز اولان إتّحادِ ملّت، رفعِ إمتيازدن باشقه نه ايله اولور؟

يدنجى سؤال:

مساواتى إخلال و يالڭز بعضلره تخصيص و حقلرنده قانونى تماميله تطبيق ايتمك ظاهرًا عدالت ايكن، بر جهتده عجبا مساواتسزلقله ظلم و غرض اولماز مى؟ هم ده تبرئه و تخليه ايله معصوميتلرى تبيّن ايدن أكثر محبوسينڭ، بلكه يوزده سكسانى معصوم ايكن؛ عجبا أكثريت نقطۀِ نظرنده بو حال حكمفرما اولسه، غرض و فكرِ إنتقام اولماز مى؟ ديوانِ حربه دييه‌جگم يوق، إخبار ايدنلر دوشونسونلر.

سكزنجى سؤال:

بر فرقه كنديسنه بر إمتياز طاقسه، هركسڭ أڭ حسّاس نقطۀِ عصبيه‌سنه دائما طوقونديره طوقونديره زورله هركسى مشروطيته مخالف گبى گوسترسه و هركس ده اونلرڭ كنديلرينه طاقديغى إسمِ مشروطيت آلتنده اولان معنّد إستبداده ايليشمش ايسه، عجبا قباحت كيمده‌در؟

طوقوزنجى سؤال:

عجبا باغچوان بر باغچه‌نڭ قپوسنى آچسه، هركسه إباحه ايتسه، صوڭره ده ضايعات وقوع بولسه قباحت كيمده‌در؟

اوننجى سؤال:

فكر و سوز حرّيتى ويريلسه، صوڭره ده مؤاخذه اولونسه، عجبا بيچاره ملّتى آتشه آتمق ايچون بر پلان اولماز مى؟ بويله اولماسه ايدى، باشقه بهانه ايله موقعِ تطبيقه قونولاجغى خياله گلمز مى ايدى؟

اون برنجى سؤال:

هركس مشروطيته يمين ايدييور. حالبوكه يا مسمّاىِ مشروطيته كندى مخالف ويا مخالفت ايدنلره قارشى سكوت ايتسه، عجبا كفّارةِ يمين ويرمك لازم گلمز مى؟ و ملّت يالانجى اولماز مى؟ و معصوم اولان أفكارِ عموميه؛ يالانجى، بوڭاق و غيرِ مميّز عدّ اولونماز مى؟

الحاصل:

شديد بر إستبداد و تحكّم، جهالت جهتيله شيمدى حكمفرمادر. گويا إستبداد و خفيه‌لك تناسخ ايتمش. و مقصد ده سلطان عبد الحميددن إستردادِ حرّيت دگلمش. بلكه خفيف و آز إستبدادى، شدّتلى و كثرتلى ياپمقمش!

ياريم سؤال:

نازك و ضعيف بر وجود كه، سيورى‌سينكلرڭ و آريلرڭ ايصيرماسنه تحمّل ايده‌مديگى ايچون، غايت تلاش و زحمتله اونلرى دفعه چاليشيركن برى چيقسه، ديسه كه: مقصدى سيورى‌سينكلرى، آريلرى دفع ايتمك دگل.. بلكه بيوك آرسلانى ايقاظ ايدوب كندينه مسلّط ايتمك ايستر. عجبا بويله ديمكله، هانگى أحمغى قانديره‌جقدر؟

سؤالڭ ديگر ياريسى چيقمغه إذن يوقدر.

....

أى پاشالر، ضابطلر! بتون قوّتمله ديرم كه:

غزته‌لرده نشر ايتديگم عموم مقالاتمده‌كى عموم حقائقده نهايت درجه‌ده مصرّم. شايد زمانِ ماضى جانبندن، عصرِ سعادت محكمه‌سندن عدالتنامۀِ شريعتله دعوت اولونسه‌م؛ نشر ايتديگم حقائقى عينًا إبراز ايده‌جگم. اولسه اولسه او زمانڭ إلجاآتنڭ موداسنه گوره بر لباس گيديره‌جگم.

شايد مستقبل طرفندن اوچ يوز سنه صوڭره‌كى تنقيداتِ عقلا محكمه‌سندن تاريخ جلبنامه‌سيله جلب اولونسه‌م، ينه بو حقيقتلرى توسّع و إنبساط ايله چاتلايان بعض يرلرينى يامالامقله برابر، تازه اولارق اوراده ده گوستره‌جگم. (حاشيه)

___

(حاشيه): شيمدى استاد بديع الزمان بو قرق بش سنه‌ده‌كى دهشتلى محكمه‌لرنده عينًا بو اون بر بچق جنايتلرينى و اون بر بچق سؤاللرينى او ديوانِ حربِ عُرفى گبى تكرار ايتمشدر و ايتمكده‌در.

نور طلبهلرى نامنه

خسرو

___

ديمك، حقيقت تحوّل ايتمز؛ حقيقت حقدر.

﴿اَلْحَقُّ يَعْلُو وَلَا يُعْلٰى عَلَيْهِ﴾

ملّت اويانمش، مغالطه و جربزه ايله إغفال اولونسه ده دوام ايتميه‌جكدر. حقيقت تلقّى اولونان خيالڭ عمرى قيصه‌در. فوران ايدن أفكارِ عموميه ايله، او آلداتمالر و مغالطه‌لر طاغيلاجقدر و حقيقت ميدانه چيقه‌جقدر إن شاء اللّٰه...

﴿بَسْ كُنَمْ چُونْ زٖيرَكَانْرَا اٖينْ بَس اسْت

بَانْگِ دِهْ كَرْدَمْ اَگَرْ دَرْ دِهْ كَس اسْت

سزڭ إشكنجه‌لى حپسخانه‌نڭ حالى؛ زمان مدهش، مكان موحش، محبوسين متوحّش، غزته‌لر مرجف، أفكار مشوّش، قلبلر حزين، وجدانلر متأثّر و مأيوس، بدايتِ حالده مأمورلر شماتتلى، نوبتجيلر مُزعج اولمقله برابر وجدانم بنى تعذيب ايتمديگى ايچون او حال بڭا أگلنجه گبى ايدى. مصيبتلرڭ تنوّعى، موسيقينڭ نغمه‌لرينڭ تنوّعى گبى بڭا گلييوردى.

هم ده گچن سنه تيمارخانه‌ده تحصيل ايتديگم درسى، شيمدى بو مكتبده إتمام ايتدم. (حاشيه) مصيبت زماننڭ اوزونلغندن، اوزون درسلر گوردم. دنيانڭ روحانى لذّتى اولان حزنِ معصومانه و مظلومانه‌دن، ضعيفه شفقت و غدره شدّتِ نفرت درسنى آلدم.

___

(حاشيه): استاد بديع الزمان سعيد النورسى حضرتلرى قرق بش سنه أوّل تيمارخانه حكمنده‌كى محكمۀِ‌‌ ظالمانه‌ده آلدقلرى درسى، شيمدى بو غدّارانه حاضر مكتبده إمتحان ويرمشلر و بويله‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌جه ايكى شهادتنامه آلمشلردر.

نظيف، خسرو

___

اميدم قويدر كه: چوق معصوملرڭ قلبلرندن حرارتِ حزن ايله تبخّر ايدن آى! واى! و آه! لر، رحمتلى بر بلوط تشكيل ايده‌جكدر. و عالمِ إسلامده‌ يڭى يڭى إسلام دولتلرينڭ تشكّللريله او رحمتلى بلوط تشكّله باشلامشدر.

أگر مدنيت بويله حيثيت قيريجى تجاوزلره و نفاق ويريجى إفترالره و إنصافسزجه‌سنه إنتقام فكرلرينه و شيطانجه‌سنه مغالطه‌لره و ديانتده لااباليجه‌سنه حركتلره مساعد بر زمين ايسه؛ هركس شاهد اولسون كه، او سعادت‌سراىِ مدنيت تسميه اولونان بويله محلِّ أغراضه بدل، ولاياتِ شرقيه‌نڭ حرّيتِ مطلقه‌نڭ ميدانى اولان يوكسك طاغلرنده‌كى بدويت و وحشت چاديرلرينى ترجيح ايدييورم. زيرا بو ميمسز مدنيتده گورمه‌ديگم حرّيتِ فكر و سربستئِ كلام و حسنِ نيّت و سلامتِ قلب، شرقى آناطولينڭ طاغلرنده تام معناسيله حكمفرمادر.

بيلديگمه گوره أديبلر أدبلى اولورلر. أدبسز بعض غزته‌لرى ناشرِ أغراض گورويورم. أگر أدب بويله ايسه و أفكارِ عمومى بويله قارمه‌قاريشيق اولسه؛ شاهد اولڭز، بويله أدبياتدن واز گچدم. بونده ده داخل دگلم. وطنمڭ يوكسك طاغلرنده يعنى باشيت باشنده‌كى أجرام و ألواحِ عالمى، غزته‌لره بدل مطالعه ايده‌جگم.

مُعرّادر فضاىِ فيضمز شينِ تمنّادن

بزه دادِ أزلدر، زيردن بالادن إستغنا

چكيلدك نشوۀِ اُميددن، طولِ أمللردن

اويله مجنونز كه، ايتدك وصلتِ ليلادن إستغنا...

﴿وَلَوْلَا تَكَالٖيفُ الْعُلٰى وَمَقَاصِدُ عَوَالٍ ۞ وَاَعْقَابُ الْاَحَادٖيثِ فٖى غَدٍ

لَاَعْطَيْتُ نَفْسٖى فِى التَّخَلّٖى مُرَادَهَا ۞ وَذَاكَ مُرَادٖى مُذْ نَشَئْتُ وَمَقْصَدٖى

وَاَكْتُمُ اَشْيَاءً وَلَوْ شِئْتُ قُلْتُهَا ۞ وَلَوْ قُلْتُهَا لَمْ اُبْقِ لِلصُّلْحِ مَوْضِعًا﴾

تنبيه:

مدنيتدن إستعفام، سزى دوشونديره‌جك. أوت بويله إستبداد و سفاهته و ذلّتله ممزوج مدنيته، بدويتى ترجيح ايدييورم. بو مدنيت، أشخاصى فقير و سفيه و أخلاقسز ايدر. فقط حقيقى مدنيت نوعِ إنسانڭ ترقّى و تكمّلنه و ماهيتِ نوعيه‌سنڭ قوّه‌دن فعله چيقماسنه خدمت ايتديگندن، بو نقطۀِ نظردن مدنيتى ايسته‌مك، إنسانيتى ايسته‌مكدر.

هم ده معناىِ مشروطيته إبتلا و محبّتمڭ سببى شودر كه: آسيانڭ و عالمِ إسلامڭ إستقبالده ترقّيسنڭ برنجى قپوسى، مشروطيتِ مشروعه و شريعت دائره‌سنده‌كى حرّيتدر. و طالع و تخت و بختِ إسلامڭ آناختارى ده مشروطيتده‌كى شورادر. زيرا شيمدى‌يه قدر اوچ يوز يتمش ميليون إسلام، أجانبڭ إستبدادِ معنويسى آلتنده أزيلييوردى. شيمدى حاكميتِ إسلاميه، عالمده باخصوص بوندن صوڭره آسياده حكمفرما اولديغى حالده هر بر فردِ مسلمان، حاكميتڭ بر جزءِ حقيقيسنه مالك اولور. و حرّيت، اوچ يوز يتمش ميليون إسلامى أسارتدن خلاص ايتمگه بر چارۀِ يگانه‌در. فرضِ محال اولارق بوراده يگرمى ميليون نفوس، تأسيسِ حرّيتده چوق ضررديده اولسه‌لر ده فدا اولسونلر. يگرمى‌يى ويرر، اوچ يوزى آليرز.

يازيق!. أيواهلر اولسون! بزده‌كى عنصرلر، عِرْقلر، هوا گبى مختلطدر. صو گبى ممزوج اولمامشلر. إن شاء اللّٰه ألكتريقِ حقائقِ إسلاميتله إمتزاج ايده‌رك، ضياءِ معارفِ إسلاميه حرارتيله قوّت توليد ايده‌رك، بر مزاجِ معتدلۀِ عدالت وجوده گله‌جكدر.

ياشاسين مشروطيتِ مشروعه!.. صاغ اولسون حقيقتِ شريعت تربيه‌سندن تام درس آلان نيّرِ حرّيت!

إستبدادڭ غريب الزّمانى

مشروطيتڭ بديع الزمانى

شيمديكنڭ ده بدعت الزمانى

سعيد النورسى

❊ ❊ ❊

خاتمه

وطنداشلريمه و قارداشلريمه بوراده بر قاچ سوز سويله‌مزسه‌م بنجه بحث ناتمام قالير.

أى أسكى چاغلرڭ جهانگير آسيا اوردولرينڭ قهرمان عسكرلرينڭ أحفادى اولان وطنداشلرم و قارداشلرم! بش يوز سنه‌در ياتديغڭز يتر. آرتيق اويانڭز، صباحدر. يوقسه صحراىِ وحشتده ياتمقله، غفلت سزى ياغمه ايده‌جكدر.

حكمت دينيلن ماكينۀِ‌‌ عالمڭ نظامى و تلغراف خطّى گبى عموم عالمه اوزانان و دال بوداق صالان قانونِ نورانئِ إلٰهيه‌نڭ مؤسِّسى اولان حكمتِ إلٰهيه، اُفقِ أزلدن قدرڭ پارمغنى قالديرمش، سزه أمر ايدييور كه: تفرقه ايله متفرّق صو گبى قطره قطره ضايع اولان حميت و قوّتڭزى فكرِ ملّيتله يعنى إسلاميت ملّيتى ايله توحيد و مزج ايده‌رك ذرّاتڭ جاذبۀِ‌‌ جزئيه‌لرى گبى بر جاذبۀِ‌‌ عمومئِ وطنى تشكيل ايله بو كُتلۀِ‌‌ عظيمى، كره گبى تدوير ايده‌رك شمسِ شوكتِ إسلاميه‌نڭ جماهيرِ متّفقۀِ‌‌ إسلاميه‌نڭ موكبنده بر كوكبِ منوّر گبى جاذبه‌سنه إتّباع ايله موازنه و آهنگِ عموميه‌يى محافظه ايديڭز.

هم ده حرّيتِ شرعيه دينيلن يوكسك بر حقيقتِ إجتماعيه، سبحان و آغرى طاغلرى گبى إستقبالڭ جبالِ شاهقه‌سنڭ تپه‌سنده آياغه قالقمش و أسارتِ نفس آلتنه گيرمگى ياساق ايتمش و غيره تجاوزى تجويز ايتميه‌رك شريعته إستناد ايتمش اولان سلطانِ حرّيتِ شرعيه، يوكسك صدا ايله سزڭ گبى ماضينڭ أڭ درين دره‌لرنده غافل و متفرّق إنسانلره «فن و صنعت سلاحيله جهالت و فقره هجوم ايديڭزأمرينى ويرييور.

هم ده إحتياج دينيلن مدنيتڭ پدرى و ترقّياتڭ مؤسِّسى اولان استادِ إحتياج، سيلله‌سنى قالديرمش، سزه حكم ايدييور كه يا حياتِ حرّيتڭزى بو صحراىِ وحشتده ياغماجيلره ويره‌جكسڭز وياخود ميدانِ مدنيتده فن و صنعت بالوننه و شمندوفرينه بينه‌رك إستقبالى إستقبال و أجنبى أللرينه گچن او أموالِ متّفقه‌يى إسترداد ايده‌رك كعبۀِ كمالاته قوشاجقسڭز.

هم ده إسلاميت ملّيتى دينيلن ماضى دره‌لرنده و حال صحرالرنده و إستقبال طاغلرنده خيمه‌نشين اولان و صلاح الدينِ أيوبى و جلال الدينِ خٰوارزمشاه و سلطان سليم و بارباروس حيرالدين و رستمِ ذال گبى أجدادلريڭزدن أمثاللرى گبى داهى قهرمانلر ايله بر چاديرده اوطوران بر عائله گبى هركسى باشقه‌سنڭ حيثيت و شرفيله شرفلنديرن و حياتِ علويه‌نڭ أنموذجى اولان إسلاميت ملّيتى سزه أمرِ قطعى ايله أمر ايدييور كه: تا هر بريڭز عموم إسلامڭ معكسِ حياتى و حامئِ سعادتى و عموم ملّتِ إسلامڭ فردى بر مثالِ مشخّصى اولڭز. زيرا مقصدڭ بيومسيله همّت ده بيور. و حميتِ إسلاميه‌نڭ غليانى ايله أخلاق ده تكمّل و تعالى ايدر.

هم ده مشروطيتِ مشروعه دينيلن دنياده بشر سعادتنڭ بر سببى و حاكميتِ ملّيه‌يى تأمين ايله ماكينه‌ىِ حياتڭ بخارى اولان حرّيتده‌كى إرادهٔ‌‌ جزئيه‌يى، إستبداد و تحكّمڭ بلاسندن قورتاران مشورتِ شرعيه‌نڭ مايه‌سيله مايه‌لانديران مشروطيتِ مشروعه، سزى هركس گبى إمتحانه دعوت ايدييور كه سنِّ رشده بلوغڭزى و وصى‌يه عدمِ إحتياجڭزى گورمك ايسته‌يور. إمتحانه حاضرلانڭز. موجوديتڭزى إتّحادله گوستريڭز و حميتِ دينيۀِ‌‌ ملّى ايله فكر و وجدانِ شخصيه‌ڭزى، ملّتڭ قلپ و عقلِ مشتركى گبى گوستريڭز. يوقسه صِفر چكه‌جك و شهادتنامۀِ‌‌ حرّيتى ألڭزه ويرميه‌جكدر.

أوت، ماضينڭ صحرالرنده كشماكشلگڭزه سببيت ويرن هر بريڭزده‌كى ميل الاغالق و فكرِ خودسرانه و أنانيت، شيمدى إستقبالڭ سعادت‌سراىِ مدنيتنده فكرِ ايجاده و تشبّثِ شخصيه‌يه و فكرِ حرّيته إنقلاب ايده‌جكدر، إن شاء اللّٰه…

حتّى دييه‌بيليرم كه: أى شرق ولايتلرنده‌كى وطنداشلرم! باشقه‌لرينڭ سكوتى مدرسه‌لرينه نسبةً، سزڭ گورولتولى اولان مدرسه‌لرڭز بر مجلسِ مبعوثانِ علميه‌يى گوسترييور. هم شافعى اولديغڭزدن و إمام آرقه‌سنده قرائتِ فاتحه ايله سماوى و روحانى ويزلتيلريڭز سزى مذهبًا و مدرسةً و فطرةً (وَاَنْ لَيْسَ لِلْاِنْسَانِ اِلَّا مَا سَعٰى) نڭ باشقه بر عنوانى اولان تشبّثِ شخصيه‌يه تشويق ايدييور.

هم ده هر بر كمالڭ مؤسّس و حاميسى اولان جسارت و ناموسِ ملّتِ إسلاميه سزلره أمر ايدييور كه: ناصل كه شيمدى‌يه قدر دماغدن قلبه مجرا آچمقله، عقلى قوّته مزج ايده‌رك معارفڭزى قلنجلريڭزڭ خطوطِ جوهرندن اوگرنمكله شجاعتِ مادّيه‌ده ترقّى ايتديڭز. شيمدى ايسه قلبدن فكره قارشى منفذ آچيڭز. قوّتى عقلڭ إمدادينه و حسّياتى أفكارڭ آرقه‌سنه گوندريڭز. تا كه شجاعتِ عقليۀِ‌‌ مدنيت ميداننده، ناموسِ ملّتِ إسلاميه پايمال اولماسين. قلنجلريڭزى، فن و صنعت و تساندِ حكمتِ قرآنيه جوهرندن ياپماليسڭز.

اَلْبَاقٖى هُوَ الْبَاقٖى

بديع الزمان سعيد النورسى

❊ ❊ ❊