ايكنجى باب
(براهينِ توحيديهيه دائردر.)
دنيايه ايمان ايچون گوندريلن و بتون كائناتده فكرًا سياحت ايدن و هر شيدن خالقنى صوران و هر يرده ربّنى آرايان و حقّ اليقين درجهسنده إلٰهنى وجوبِ وجود نقطهسنده بولان دنيا مسافرى، كندى عقلنه ديدى كه: گل، واجب الوجود خالقمزڭ وحدت برهانلرينى تماشا ايچون ينه برابر بر سياحته گيدهجگز.
برابر گيتديلر. برنجى منزلده گورديلر كه: كائناتى إستيلا ايدن درت حقيقتِ قدسيه، وحدتى بداهت درجهسنده إستلزام ايدوب ايسترلر.
برنجى حقيقت: «الوهيتِ مطلقه»در.
أوت نوعِ بشرڭ هر طائفهسى برر نوع عبادت ايله فطرى گبى مشغول اولماسى و سائر ذىحياتڭ، بلكه جماداتڭ دخى فطرى خدمتلرى برر نوع عبادت حكمنده بولونماسى و كائناتده مادّى و معنوى بتون نعمتلرڭ و إحسانلرڭ هر برى، بر معبوديت طرفندن، حمد و عبادتى ياپديران پرستشه و شكره برر وسيله اولمالرى و وحى و إلهاملر گبى بتون ترشّحاتِ غيبيه و تظاهراتِ معنويهنڭ بر تك إلٰهڭ معبوديتنى إعلان ايتمهلرى؛ ألبته و بداهتله بر الوهيتِ مطلقهنڭ تحقّقنى و حكمفرما اولديغنى إثبات ايدرلر. مادام بويله بر الوهيت حقيقتى وار، ألبته إشتراكى قبول ايدهمز. چونكه الوهيته يعنى معبوديته قارشى شكر و عبادتله مقابله ايدنلر، كائنات آغاجنڭ أڭ نهايتلرنده بولونان ذىشعور ميوهلريدر و باشقهلرڭ او ذىشعورلرى ممنون و منّتدار ايدوب يوزلرينى كنديلرينه چويرمهسى و گورونمديگندن چابوق اونوتديريلابيلن حقيقى معبودلرينى اونلره اونوتديرماسى، الوهيتڭ ماهيتنه و قدسى مقصدلرينه اويله بر ضدّيتدر كه، هيچ بر جهتله مساعده ايتمز. قرآنڭ چوق تكرار ايله و شدّتله شركى ردّ و مشركلرى جهنّم ايله تهديد ايتمهسى، بو جهتدندر.
ايكنجى حقيقت: «ربوبيتِ مطلقه»در.
أوت بتون كائناتده خصوصًا ذىحياتلرده و بِالخاصّه تربيه و إعشهلرنده هر طرفده عين طرزده و اومولمدق بر صورتده برابر و بربرى ايچنده حكيمانه، رحيمانه بر دستِ غيبى طرفندن اولان بر تصرّفِ عام ألبته بر ربوبيتِ مطلقهنڭ ترشّحيدر و ضياسيدر و تحقّقنه بر برهانِ قطعيدر. مادام بر ربوبيتِ مطلقه واردر، ألبته شرك و إشتراكى قبول ايتمز. چونكه او ربوبيتڭ كندى جمالنى إظهار و كمالاتنى إعلان و قيمتلى صنعتلرينى تشهير و گيزلى هنرلرينى گوسترمك گبى أڭ مهمّ مقصد و غايهلرى جزئياتده و ذىحياتده تمركز و إجتماع ايتديگندن، أڭ جزئى بر شيئه و أڭ كوچك بر ذىحياته كندى باشيله مداخله ايدن بر شرك، او غايهلرى بوزار و او مقصدلرى خراب ايدر. و ذىشعورڭ يوزلرينى او غايهلردن و او غايهلرى إراده ايدندن چويروب أسبابه صالديغندن و بو وضعيت ربوبيتڭ ماهيتنه بتون بتون مخالف و عداوت اولديغندن، ألبته بويله بر ربوبيتِ مطلقه، هيچ بر جهتله شركه مساعده ايتمز. قرآنڭ كثرتلى تقديساتى و تسبيحاتى و آياتى و كلماتى، بلكه حروفاتى و هيئاتيله متماديًا توحيده إرشاداتى بو بيوك سردن ايلرى گلمشدر.
اوچنجى حقيقت: «كمالات»در.
أوت بو كائناتڭ بتون علوى حكمتلرى، خارقه گوزللكلرى، عادلانه قانونلرى، حكيمانه غايهلرى، حقيقتِ كمالاتڭ وجودينه بداهتله دلالت و بِالخاصّه بو كائناتى هيچدن ايجاد ايدوب هر جهتله معجزاتلى و جماللى بر صورتده إداره ايدن خالقڭ كمالاتنه و او خالقڭ آيينۀِ ذىشعورى اولان إنسانڭ كمالاتنه شهادتى پك ظاهردر.
مادام كمالات حقيقتى واردر. و مادام كائناتى كمالات ايچنده ايجاد ايدن خالقڭ كمالاتى محقّقدر. و مادام كائناتڭ أڭ مهمّ ميوهسى و أرضڭ خليفهسى و خالقڭ أڭ أهمّيتلى مصنوعى و سَوْگيليسى اولان إنسانڭ كمالاتى حقدر و حقيقتليدر. ألبته بو گوزيمز ايله گورديگمز كماللى و حكمتلى كائناتى، فنا و زوالده يووارلانان و نتيجهسز اولارق تصادفڭ اويونجغى، طبيعتڭ ملعبهگاهى، ذىحياتڭ ظالمانه مذبحهسى، ذىشعورڭ دهشتلى حزنگاهى صورتنه چويرن و آثارى ايله كمالاتى گورونن إنسانى، أڭ بيچاره و أڭ پريشان و أڭ آشاغى بر حيوان دركهسنه اينديرن و خالقڭ آيينۀِ كمالاتى اولان بتون موجوداتڭ شهادتيله نهايتسز كمالاتِ قدسيهسى بولونان او خالقڭ كمالاتنى ستر ايدوب پرده چكهرك نتيجۀِ فعاليتنى و خلاّقيتنى إبطال ايدن شرك، ألبته اولاماز و حقيقتسزدر. شركڭ بو كمالاتِ إلٰهيهيه و إنسانيه و كونيهيه قارشى ضدّيتى و او كمالاتلرى بوزديغى، «ايكنجى شعاع» رسالهسنڭ اوچ ميوۀِ توحيده دائر «برنجى مقام»نده قوّتلى و قطعى دليللر ايله إثبات و ايضاح ايديلديگندن، اوڭا حواله ايدوب بوراده قيصه كسييورز.
دردنجى حقيقت: «حاكميت»در.
أوت بو كائناته گنيش بر دقّت ايله باقان؛ كائناتى غايت حشمتلى و غايت فعاليتلى بر مملكت، بلكه إدارهسى غايت حكمتلى و حاكميتى غايت قوّتلى بر شهر حكمنده گورور، هر شيئى و هر نوعى برر وظيفه ايله مسخّرانه مشغول بولور.
﴿وَلِلّٰهِ جُنُودُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ﴾
آيتنڭ عسكرلك معناسنى إحساس ايدن تمثيلنه گوره: ذرّات اوردوسندن و نباتات فرقهلرندن و حيوانات طابورلرندن، تا ييلديزلر اوردوسنه قدر اولان جنودِ ربّانيهدن، او كوچوجك مأمورلرده و بو پك بيوك عسكرلرده حاكمانه تكوينى أمرلرڭ، آمرانه حكملرڭ، شاهانه قانونلرڭ جريانلرى، بداهتله بر حاكميتِ مطلقهنڭ و بر آمريتِ كلّيهنڭ وجودينه دلالت ايدرلر.
مادام بر حاكميتِ مطلقه حقيقتى واردر، ألبته شركڭ حقيقتى اولاماز. چونكه
﴿لَوْ كَانَ فٖيهِمَٓا اٰلِهَةٌ اِلَّا اللّٰهُ لَفَسَدَتَا﴾
آيتنڭ حقيقتِ قاطعهسيله؛ متعدّد أللر مستبدانه بر ايشه قاريشسهلر، قاريشديررلر. بر مملكتده ايكى پادشاه، حتّى بر ناحيهده ايكى مدير بولونسه؛ إنتظام بوزولور و إداره هرج و مرج اولور. حالبوكه سينك قنادندن تا سماوات قنديللرينه قدر و حجيراتِ بدنيهدن تا سيّاراتڭ برجلرينه قدر اويله بر إنتظام وار كه؛ ذرّه قدر شركڭ مداخلهسى اولاماز.
هم حاكميت بر مقامِ عزّتدر؛ رقيب قبول ايتمك، او حاكميتڭ عزّتنى قيرار. أوت عجزى ايچون چوق يارديمجيلره محتاج اولان إنسانڭ، جزئى و ظاهرى و موقّت بر حاكميتى ايچون قارداشنى و أولادينى ظالمانه ئولديرمسى گوسترييور كه؛ حاكميت رقيب قبول ايتمز. بويله بر عاجز، بويله جزئى بر حاكميت ايچون بويله ياپارسه؛ ألبته بتون كائناتڭ مالكى اولان بر قديرِ مطلقڭ حقيقى و كلّى ربوبيتنه و الوهيتنه مدار اولان كندى حاكميتِ قدسيهسنه باشقهسنى تشريك ايتمهسى و شريكه مساعده ايتمهسى هيچ بر جهتله ممكن اولاماز. بو حقيقت، ايكنجى شعاعڭ ايكنجى مقامنده و رسالۀِ نورڭ بر چوق يرلرنده قوّتلى دليللر ايله إثبات ايديلديگندن، اونلره حواله ايدييورز. ايشته يولجيمز بو درت حقيقتى مشاهده ايتمكله، وحدانيتِ إلٰهيهيى شهود درجهسنده بيلدى، ايمانى پارلادى. بتون قوّتيله (لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرٖيكَ لَهُ) ديدى. و بو منزلدن آلديغى درسه بر قيصه إشارت اولارق برنجى مقامڭ ايكنجى بابنده:
﴿لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذٖى دَلَّ عَلٰى وَحْدَانِيَّتِهٖ وَوُجُوبِ
وُجُودِهٖ مُشَاهَدَةُ عَظَمَةِ حَقٖيقَةِ تَظَاهُرِ الرُّبُوبِيَّةِ الْمُطْلَقَةِ الْمُقْتَضِيَّةِ
لِلْوَحْدَةِ وَكَذَا مُشَاهَدَةُ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقٖيقَةِ الْكَمَالَاتِ النَّاشِئَةِ
مِنَ الْوَحْدَةِ وَكَذَا مُشَاهَدَةُ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقٖيقَةِ الْحَاكِمِيَّةِ
الْمُطْلَقَةِ الْمَانِعَةِ وَالْمُنَافِيَةِ لِلشِّرْكَةِ﴾
دينيلمشدر.
*