هم علمِ بلاغتڭ داهيلرندن عبد القاهرِ جُرجانى و سكّاكى و زمخشرى گبى بيڭلرله داهى إماملر و متفنّن أديبلر إجماع و إتّفاقله قرار ويرمشلر كه: «قرآنڭ بلاغتى، طاقتِ بشرڭ فوقندهدر، يتيشيلمز.»
هم او زماندن بَرى متماديًا ميدانِ معارضهيه دعوت ايدوب، مغرور و أنانيتلى أديبلرڭ و بليغلرڭ طمارلرينه طوقونديروب، غرورلرينى قيرهجق بر طرزده دير: «يا بر تك سورهنڭ مِثلنى گتيريڭز وياخود دنياده و آخرتده هلاكت و ذلّتى قبول ايديڭز.» دييه إعلان ايتديگى حالده او عصرڭ معنّد بليغلرى بر تك سورهنڭ مِثلنى گتيرمكله قيصه بر يول اولان معارضهيى بيراقوب، اوزون اولان و جان و ماللرينى تهلكهيه آتان محاربه يولنى إختيار ايتمهلرى إثبات ايدر كه، او قيصه يولده گيتمك ممكن دگلدر.
هم قرآنڭ دوستلرى، قرآنه بڭزهمك و تقليد ايتمك شوقيله و دشمنلرى دخى قرآنه مقابله و تنقيد ايتمك سَوقيله او وقتدن بَرى يازدقلرى و يازيلان و تلاحقِ أفكار ايله ترقّى ايدن ميليونلرله عربى كتابلر اورتهده گزييور. هيچ بريسنڭ اوڭا يتيشهمديگنى، حتّى أڭ عادى آدم دخى ديڭلهسه، ألبته دييهجك: «بو قرآن، بونلره بڭزهمز و اونلرڭ مرتبهسنده دگل.» يا اونلرڭ آلتنده ويا عمومنڭ فوقنده اولاجق. عمومنڭ آلتنده اولديغنى دنياده هيچ بر فرد، هيچ بر كافر، حتّى هيچ بر أحمق دييهمز. ديمك مرتبۀِ بلاغتى عمومڭ فوقندهدر.
حتّى بر آدم (سَبَّحَ لِلّٰهِ مَا فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ) آيتنى اوقودى. ديدى كه: «بو آيتڭ خارقه تلقّى ايديلن بلاغتنى گورهمييورم.» اوڭا دينيلدى: «سن دخى بو سيّاح گبى او زمانه گيت، اوراده ديڭله.» او ده كندينى قرآندن أوّل اوراده تخيّل ايدركن گوردى كه: موجوداتِ عالم پريشان، قراڭلق، جامد و شعورسز و وظيفهسز اولارق خالى، حدسز، حدودسز بر فضاده؛ قرارسز، فانى بر