﴿مَا تَقُولُ فٖى حَقِّ الْاَوْرُوبَائِيَّةِ وَالْعُثْمَانِيَّةِ﴾
يعنى: « آوروپا و عثمانليلر حقّنده نه دييورسڭز، فكريڭز نهدر؟» دير.
شيخ بخيت أفندينڭ بو سؤالدن مقصدى؛ بديع الزمانڭ شكّ اولميان بر بحرِ عمّان گبى علمنى و آتشپارۀِ ذكاسنى تجربه ايتمك دگل، بلكه زمانِ إستقباله عائد شدّتِ إحاطهسنى و إدارۀِ عالمدهكى سياستنى آڭلامق ايدى. بوڭا قارشى بديع الزمانڭ ويرديگى جواب شو اولدى:
﴿اِنَّ الْاَوْرُوبَا حَامِلَةٌ بِالْاِسْلَامِيَّةِ فَسَتَلِدُ يَوْمًا مَا﴾
﴿وَاِنَّ الْعُثْمَانِيَّةَ حَامِلَةٌ بِالْاَوْرُوبَائِيَّةِ فَسَتَلِدُ يَوْمًا مَا﴾
يعنى « آوروپا، بر إسلام دولتنه حاملهدر، گونڭ برنده اونى طوغوراجق. عثمانليلر ده آوروپا ايله حاملهدر، او ده اونى طوغوراجق.»
بو جوابه قارشى شيخ بخيت حضرتلرى:
- بو گنجله مناظره ايديلمز، بن ده عين قناعتدهيم. فقط بو قدر وجيز و بليغانه بر طرزده إفاده ايتمك، آنجق بديع الزمانه خاصدر (١) ديمشدر.
___
(١) نتهكيم بديع الزمانڭ ديديگى گبى؛ إخباراتڭ ايكى قطبى ده تحقّق ايتمش، بر ايكى سنه صوڭره مشروطيت دورنده شعائرِ إسلاميهيه مخالف چوق عاداتِ أجنبيهيى أخذ ايتمك و گيتدكجه توركيهده يرلشديرمك؛ و شيمدى آوروپاده قرآنه و إسلاميته قارشى گوستريلن حسنِ علاقه و بِالخاصّه بختيار آلمان ملّتنده فوج فوج إسلاميتى قبول ايتمك گبى حادثهلر، او إخبارى تماميله تصديق ايتمشلردر.