شامده فضله قالمادى. شرقى آناطوليده مدرسة الزّهرا ناميله وجوده گتيرمك ايستديگى دار الفنونڭ كشادى ايچون چاليشمق اوزره إستانبوله گلدى. سلطان رشادڭ روم ايلىيه سياحتى مناسبتيله ولاياتِ شرقيه نامنه رفاقت ايتدى. يولده شمندوفرده ايكى مكتب معلّمى ايله آرالرنده بر بحث آچيلير. شمندوفرده ياپدقلرى بو مباحثهنڭ خلاصهسى، خطبۀ شاميه آدلى أثرڭ ذيلنده يازيلمشدر. بر قاچ جملهسنى عينًا آلييورز:
حرّيتڭ باشنده سلطان رشادڭ روم ايلىيه سياحتى مناسبتيله ولاياتِ شرقيه نامنه بن ده رفاقت ايتدم. شمندوفريمزده ايكى مكتبلى متفنّن آرقداشله بر مباحثه اولدى. بندن سؤال ايتديلر كه:
- حميتِ دينيه مى، يوقسه حميتِ ملّيه مى داها قوّتلى، داها لازم؟
ديدم: بز مسلمانلر عنديمزده و يانمزده دين و ملّيت بِالذّات متّحددر. إعتبارى، ظاهرى، عارضى بر آيريلق وار. بلكه دين، ملّيتڭ حياتى و روحيدر. ايكيسنه بربرندن آيرى و فرقلى باقيلديغى زمان؛ حميتِ دينيه، عوام و خواصّه شامل اولويور. حميتِ ملّيه، يوزدن بريسنه (يعنى منفعتِ شخصيهسنى ملّته فدا ايدنه) منحصر قالير. اويله ايسه، حقوقِ عموميه ايچنده حميتِ دينيه أساس اولمالى. حميتِ ملّيه اوڭا خادم و قوّت و قلعهسى اولمالى. خصوصًا بز شرقليلر، غربليلر گبى دگلز. ايچمزده قلبلرده حاكم، حسِّ دينيدر. قدرِ أزلى أكثر أنبيايى شرقده گوندرمسى إشارت ايدييور كه؛ يالڭز حسِّ دينى شرقى اويانديرر، ترقّىيه سَوق ايدر. عصرِ سعادت و تابعين، بونڭ بر برهانِ قطعيسيدر.
أى بو حميتِ دينيه و ملّيهدن هانگيسنه داها زياده أهمّيت ويرمك لازم گلديگنى صوران، بو شمندوفر دينيلن مدرسۀِ سيّارهده درس آرقداشلرم! و شيمدى