خلاصهسى، ميوهسى و كوچك بر فهرستهسى و ليستهسى اولديغڭدن؛ سنى ياپمق ايچون، كائناتى و عناصرى اينجه ألك ايله أله يوب حسّاس ئولچولرله أقطارِ عالمدن سنڭ وجودڭدهكى مادّهلرى طوپلامق لازم گلير. چونكه أسبابِ مادّيه يالڭز تركيب ايدر، طوپلار. كنديلرنده بولونميانى؛ هيچدن، يوقدن ياپامدقلرى، بتون أهلِ عقل ياننده مصدّقدر. اويله ايسه، كوچك بر ذىحياتڭ جسمنى أقطارِ عالمدن طوپلامغه مجبور اولورلر.
ايشته وحدتده و توحيدده نه قدر قولايلق و شركده و ضلالتده نه قدر مشكلات وار اولديغنى آڭلا!
ايكنجيسى: علم نقطهسنده حدسز بر سهولت واردر. شويله كه:
قدر، علمڭ بر نوعيدر كه، هر شيئڭ معنوى و مخصوص قالبى حكمنده بر مقدار تعيين ايدر. و او مقدارِ قدرى، او شيئڭ وجودينه بر پلان، بر مودهل