﴿وَلَا يَتَّخِذْ بَعْضُنَا بَعْضًا اَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللّٰهِ﴾
بيڭلر نكتهسندن بر نكته: صوفيه مشربندن قطعِ نظر، إسلاميت واسطهيى ردّ، دليلى قبول و وسيلهيى نفى، إمامى إثبات ايدر. باشقه دين، واسطهيى قبول ايدر. بو سرّه بناءًدر كه؛ خرستيانده ثروت و رتبهجه يوكسك اولانلر، زياده دينداردر. إسلاميتده عوام ايسه، ثروت و رتبهجه يوكسك اولانلردن زياده دينه مربوطدر. زيرا بر ذىرتبه أنانيتلى بر خرستيان، نه درجه دينده متصلّب ايسه، او درجه موقعنى محافظه و أنانيتى اوقشار، كبرنده إمتيازندن فداكارلق ايتمز. بلكه قزانير.
بر مسلم نه درجه دينه متمسّك ايسه، او درجه كبرندن، غرورندن، حتّى عزّتِ رتبيدن فداكارلق ايتمك گركدر.
اويله ايسه، كندينى حواس ظن ايدن ظالملره، مظلومين و عوامڭ هجومى ايله، خرستيانلق خواصّڭ تحكّمنه يارديم ايتديگندن پارچهلانهبيلير. إسلاميت ايسه دنيوى خواصدن زياده عوامڭ مالى اولديغندن، أساسات إعتباريله متأثّر اولمامق گركدر.
* * *
﴿يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ﴾
پك چوق دساتيرِ كلّيه و بر قسم دساتيرِ أكثرىيى تضمّن ايدر. فرده، جماعته، نوعه، مسلگه شاملدر. يالڭز أكثرى دستورلرڭ ماصدقاتندن بر ايكى مثال ذكر ايدهجگز:
لاقيد أمويلك نهايت سنّت جماعته، صلابتلى عَلَويلك نهايت رافضيلگه طاياندى.
هم ظالمه قارشى مسكينلگى أساس طوتان خرستيانلق، نهايت تجلّد، جبّارلقده؛ و ظالمه قارشى جهاد، عزّتِ نفسى أساس طوتان إسلاميت أيواه نهايت مسكينلكده قرار قيلدى.
هم مبدئى تعصّب درجهسنده عزيمت اولسه نهايتى مساهلهيه، رخصته طرفدارسه نهايتى صلابته منجر اولان بر قسم حنبلى، حنفى گبى.
حتّى أڭ غريبى، بر قسم متعصبلر مسلكلرينڭ ضدّينه اولارق، كفّاره قارشى مسامحه، دوستلق؛ و لاقيد ژونلر خصومت و صلابت طرفدارى چيقديلر. گويا مبدأِ حرّيتدهكى موقعلرينى بجايش ايتديلر.
ايكى عالم؛ بعضًا ناقصڭ اوغلى كامل، كاملڭ اوغلى ناقص اولويور. گويا بقيّۀِ إشتها و شوقى، توارثله ولده گچييور. اوتهكى قضاءِ وطر ايتديگندن، ولدڭدن علمه قارشى آجلق حسّنى اويانديرمييور.
شو أمثلهلردهكى سرِّ دستور شودر: بشرده مَيلِ تجدّد وار. خَلَف سلفى كامل گورسه، تزييد أيلهمسه؛ ميلنڭ تطميننى باشقه طرزده آرار، بعضًا عكس العمل ياپار.
* * *
﴿وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى﴾
ايشته سياستِ شخصيه، جماعتيه، ملّيهيه دائر أڭ عادل بر دستورِ قرآنى.
﴿اِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا﴾
ايشته ماهيتِ إنسانيهده دهشتلى قابليتِ ظلم سرّى شودر: بشرده حيوانڭ عكسنه اولارق، قوا و ميول فطرةً تحديد ايديلمهمش. مَيلِ ظلم، حبِّ نفس دهشتلى ميدان آلييور.
أوت أنا و أنانيتڭ أشكالِ خبيثهسى اولان خودكاملق، خودبينلك، خود أنديشلك، غرور و عناد، او مَيله إنضمام ايتسه، اويله أكبر الكبائرى ايجاد ايدر كه، داها بشر اوڭا إسم بولمامش. جهنّمڭ لزومنه دليل اولديغى گبى، جزاسى ده يالڭز جهنّم اولابيلير.
أوّلا شخص إعتباريله: بر شخص چوق أوصافه جامعدر. اونلرڭ ايچنده بر صفت عداوتى جلب ايتسه، برنجى آيتدهكى قانونِ إلٰهى إقتضا ايدر كه، عداوت او صفته إنحصار ايتسين؛ مجمعِ أوصافِ معصومه اولان شخصنه يالڭز آجيسين و تجاوز ايتمهسين.
حالبوكه او ظلومِ جهول، طبيعتِ ظالمانه ايله، بر جانى صفت ايچون او أوصافِ معصومهنڭ حقّنه ده تجاوز ايدوب، موصوفه ده خصومت؛ حتّى اونده ده إكتفا ايتمييور، أقرباسنه ده، حتّى مسلكداشنه ده ظلمنى تشميل ايدر. بر شيئڭ متعدّد أسبابى اولديغندن، اولابيلير او جانى صفت ده قلبڭ فسادندن دگل، بلكه خارج بر سببڭ نتيجهسيدر. او حالده صفت جانيه دگل، كافره ده اولسه، او ذات جانى اولاماز.
جماعت إعتباريله گورويورز كه: بر شخص، محترس بر إنتقاميله ويا منتقم بر مخالفتله، آرزويى تضمّن ايدن بر فكر ايله ديمش كه: «إسلام پارچهلانهجق» وياخود «خلافت محو اولاجق.» صِرف او مشئوم سوزينى طوغرى گوسترمك، غروريتنى، أنانيتنى تطمين ايتمك ايچون، إسلامڭ پريشانيتنى، (اَلْعِيَاذُ بِاللّٰه) اخوّتِ إسلاميهنڭ بوغولمهسنى آرزو ايدر. خصمڭ ظلمِ كافرانهسنى، خياله گلهمز جربزهلى تأويللرله عدالت صورتنده گوسترمك ايستر.
مدنيتِ حاضره إعتباريله گورويورز كه؛ شو مدنيتِ مشئومه اويله غدّار بر دستورِ ظلم بشرڭ ألنه ويرمش كه، بتون محاسنِ مدنيتى صفره اينديرييور. ملائكۀِ كرامڭ (اَتَجْعَلُ فٖيهَا مَنْ يُفْسِدُ فٖيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَٓاءَ) دهكى أنديشهلرينڭ سرّينى گوسترييور.
ايشته بر كويده بر خائن بولونسه، او كويى معصومهلريله إمحا ايتمك ويا بر جماعتده بر عاصى بولونسه، او جماعتى چولوق چوجغيله إفنا ايتمك ويا آياصوفيه گبى ميليارلره دگر مقدّس بر بنايه، قانونِ ظالمانهسنه سرفرو ايتمهين بريسى تحصّن ايتسه، او بنايى خراب ايتمك گبى، أڭ دهشتلى وحشتلره شو مدنيت فتوا ويرييور.
عجبا بر آدم، قارداشنڭ گناهيله حق نظرنده مسئول اولماديغى حالده، ناصل اولويور كه، بر قريهنڭ ويا بر جماعتڭ بيڭلرله معصوملرى، هيچ بر زمان فنا طبيعتلى إختلالجيدن خالى قالميان بر شهرده ويا بر محلّهده بولونان بر سركش آدمڭ عصيانيله، هيچ مناسبت اولماديغى حالده، او معصوملر مسئول، بلكه إفنا ايديلييور.
* * *
﴿وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّٰهِ جَمٖيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۞ الٓمٓ ذٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فٖيهِ هُدًى لِلْمُتَّقٖينَ﴾
قرآنڭ حاكميتِ مطلقهسى
اُمّتِ إسلاميهنڭ أحكامِ دينيهده گوسترديگى تسيّب و إهمالڭ بنجه أڭ مهمّ سببى شودر:
أركان و أحكامِ ضروريه كه، يوزده طقساندر. بِالذّات قرآنڭ و قرآنڭ تفسيرى ماهيتنده اولان سنّتڭ ماليدر. إجتهادى اولان مسائلِ خلافيه ايسه، يوزده اون نسبتندهدر. قيمتجه مسائلِ خلافيه ايله أركان و أحكامِ ضروريه آراسنده عظيم تفاوت واردر. مسئلۀِ إجتهاديه آلتون ايسه، اوتهكى برر ألماس ستوندر. عجبا طقسان ألماس ستونى، اون آلتونڭ حمايهسنه ويرمك، مزج ايدوب تابع قيلمق جائز ميدر؟
جمهورى، برهاندن زياده مأخذدهكى قدسيت إمتثاله سَوق ايدر. مجتهدينڭ كتابلرى وسيله گبى، جام گبى قرآنى گوسترملى، يوقسه وكيل، گولگه اولماملى.
منطقجه مقرّردر كه؛ ذهن، ملزومدن تبعى اولارق لازما إنتقال ايدر و لازمڭ لازمنه طبيعى اولارق ايتمز. ايتسه ده، ايكنجى بر توجّه و قصد ايله ايدر. بو ايسه، غيرِ طبيعيدر.
مثلا؛ حكمڭ مأخذى اولان شريعت كتابلرى ملزوم گبيدر. دليلى اولان قرآن ايسه، لازمدر. محرّكِ وجدان اولان قدسيت، لازمڭ لازميدر. جمهورڭ نظرى كتابلره تمركز ايتديگندن، يالڭز خيال ميال لازمى تخطّر ايدر. لازمڭ لازمنى، نادرًا تصوّر ايدر. بو جهتله وجدان لاقيدلغه آليشير، جمودت پيدا ايدر.
أگر ضرورياتِ دينيهده طوغريدن طوغرىيه قرآن گوستريلسه ايدى، ذهن طبيعى اولارق مشوّقِ إمتثال و موقظِ وجدان و لازمِ ذاتى اولان «قدسيت»ه إنتقال ايدردى. و بو صورتله قلبه مَلكۀِ حسّاسيت گلهرك، ايمانڭ إخطاراتنه قارشى أصمّ قالمازدى.
ديمك شريعت كتابلرى، برر شفّاف جام ماهيتنده اولمق لازم گليركن، مرورِ زمانله مقلّدلرڭ خطاسى يوزندن پاصلانوب، حجاب اولمشلردر. أوت بو كتابلر، قرآنه تفسير اولمق لازم ايكن، باشلى باشنه تصنيفات حكمنه گچمشلردر.
حاجاتِ دينيهده جمهورڭ أنظارينى طوغريدن طوغرىيه، جاذبۀِ إعجاز ايله رونقدار و قدسيتله هالهدار و دائما ايمان واسطهسيله وجدانى إهتزازه گتيرن خطابِ أزلينڭ تمثالى بولونان قرآنه چويرمك اوچ طريقلهدر:
١- يا مؤلّفينڭ بِحقّ لايق اولدقلرى درين بر حرمتى، أمنيتى، تنقيد ايله قيروب، او حجابى إزاله ايتمكدر. بو ايسه تهلكهليدر، إنصافسزلقدر، ظلمدر.
٢- ياخود تدريجى بر تربيۀِ مخصوصه ايله كتبِ شريعتى شفّاف برر تفسير صورتنه چويروب، ايچنده قرآنى گوسترمكدر. سلفِ مجتهدينڭ كتابلرى گبى؛ «مُوَطَّا»، «فقهِ أكبر» گبى.
مثلا: بر آدم ابن حجره نظر ايتديگى وقت، قرآنى آڭلامق و قرآنڭ نه ديديگنى اوگرنمك مقصديله نظر ايتملى. يوقسه ابن حجرڭ نه ديديگنى آڭلامق مقصديله دگل. بو ايكنجى طريق ده زمانه محتاجدر.
٣- ياخود جمهورڭ نظرينى، أهلِ طريقتڭ ياپديغى گبى، او حجابڭ فوقنه چيقارهرق اوستنده قرآنى گوستروب، قرآنڭ خالص مالنى يالڭز اوندن ايستهمك و بِالواسطه اولان أحكامى واسطهدن آرامقدر. بر عالمِ شريعتڭ وعظنه نسبةً، بر طريقت شيخنڭ وعظندهكى اولان حلاوت و جاذبيت بو سردن نشئت ايدر.
امورِ مقرّرهدندر كه؛ أفكارِ عامّهنڭ بر شيئه ويرديگى مكافات، گوسترديگى رغبت و توجّه أكثريا او شيئڭ كمالنه نسبةً دگلدر، بلكه اوڭا درجۀِ إحتياج نسبتندهدر. بر ساعتجينڭ بر علّامهدن زياده اجرت آلماسى بونى تأييد ايدر.
أگر جماعتِ إسلاميهنڭ حاجاتِ ضروريۀِ دينيهسى بِالذّات قرآنه متوجّه اولسه ايدى، او كتابِ مبين، ميليونلرجه كتابلره تقسيم اولونان رغبتدن داها شديد بر رغبته، إحتياج نتيجهسى اولان بر توجّهه مظهر اولور. و بو صورتله نفوس اوزرنده بتون معناسيله حاكم و نافذ اولوردى. يالڭز تلاوتيله تبرّك اولونان بر مبارك درجهسنده قالمازدى.
بونڭله برابر ضرورياتِ دينيهيى، مسائلِ جزئيۀِ فرعيۀِ خلافيه ايله مزج ايدوب، اوڭا تابع گبى قيلمقده، بيوك بر خطر واردر. زيرا «مصوّبه»نڭ (*) مخالفى اولان «تخطئهجى»لردن برى دير كه: «مذهبم حقدر، خطا إحتمالى وار. باشقه مذهب خطادر، صوابه إحتمالى وار.» حالبوكه جمهورِ عوام، مذهبده إمتزاج ايتمش اولان ضرورياتى، نظرياتِ إجتهاديهدن واضحًا تمييز ايتمديگندن، سهوًا ويا وهمًا تخطئهيى فى الجمله تشميل ايدهبيلير. بو ايسه، خطرِ عظيمدر. بنجه تخطئهجى، حبِّ نفسدن نشئت ايدن «إنحصار ذهنيتى» علّتيله معلولدر. و قرآنڭ جامعيتندن و عموم طبقاتِ بشره شمولِ خطابندن غفلتله مسئولدر.
___
(*): «درت مذهب ده حقدر. فروعاتده حق تعدّد ايدر.» ديينلره، علمِ اصول إصطلاحنجه «مصوّبه» دينير.
___
هم تخطئهجيلك فكرى، سوءِ ظن و طرفگيرلك حسّنڭ منبعى اولديغندن، إسلامده لازم اولان تساندِ أرواح، توحيدِ قلوب، تحابب و تعاونه بيوك رخنهلر آچمشدر. حالبوكه حسنِ ظنله، محبّت و وحدتله مأمورز.
بو مسئلهيى يازدقدن برآز زمان صوڭره، بر گيجه رؤياده جنابِ پيغمبر صلّى اللّٰه عليه وسلّم أفنديمزى گوردم. بر مدرسهده حضورِ سعادتده بولونويوردم. جنابِ پيغمبر بڭا قرآندن درس ويرهجكلردى. قرآنى گتيردكلرى صيرهده، حضرتِ پيغمبر صلّى اللّٰه عليه وسلّم أفنديمز، قرآنه إحترامًا قيام بيورديلر. او دقيقهده شو قيامڭ، اُمّتى إرشاد ايچون اولديغى بردن خاطريمه گلدى.
بِالآخره بو رؤيايى، صلحاىِ اُمّتدن بر ذاته حكايه ايتدم. شو صورتله تعبير ايتدى: «بو بيوك بر إشارت و بشارتدر كه، قرآنِ عظيم الشان لايق اولديغى موقعِ معلّايى بتون جهانده إحراز ايدهجكدر.»
* * *
﴿وَاَمْرُهُمْ شُورٰى بَيْنَهُمْ ۞ وَشَاوِرْهُمْ فِى الْاَمْرِ﴾
(*) تاريخ بزه گوسترييور كه، إسلام نه درجه دينه تمسّك ايتمش ايسه ترقّى ايتمش، نه وقت دينده ضعف گوسترمش ايسه تدنّى ايتمشدر. باشقه دينده بِالعكس قوّتى زماننده وحشت، ضعفى زماننده تمدّن حاصل اولمشدر.
___
(*): بدايتِ حرّيتده شو فكرى ژون توركلره تكليف ايتدم، قبول ايتمديلر. اون ايكى سنه صوڭره تكرار تكليف ايتدم، قبول ايتديلر. لٰكن مجلس فسخ ايديلدى. شيمدى عالمِ إسلامڭ متمركز نقطهسنه تكرارًا عرض ايدييورم.
___
جمهورِ أنبيانڭ شرقده بعثتى، قدرِ أزلينڭ بر رمزيدر كه، شرقڭ حسّياتنه حاكم ديندر. بوگون عالمِ إسلامدهكى تظاهرات ده گوسترييور كه، عالمِ إسلامى اويانديرهجق، شو مذلّتدن قورتارهجق ينه او حسدر.
هم ده ثابت اولدى كه، بو دولتِ إسلاميهيى بتون ئولديريجى مصادماته رغمًا، ينه او حسّ محافظه ايتمشدر. بو خصوصده غربه نسبتله آيرى بر خصوصيته مالكز. اونلره قياس ايديلهمهيز.
سلطنت و خلافت غيرِ مُنْفَكْ، متّحدِ بِالذّاتدر. جهت مختلفدر. بناءً عليه بزم پادشاهمز، هم سلطاندر، هم خليفهدر و عالمِ إسلامڭ بايراغيدر.
سلطنت إعتباريله اوتوز ميليونه نظارت ايتديگى گبى، خلافت إعتباريله اوچ يوز ميليونڭ مابيْنندهكى رابطۀِ نورانيهنڭ معكس و إستنادگاه و مددكارى اولمق گركدر. سلطنتى صدارت، خلافتى مشيخت تمثيل ايدر.
صدارت اوچ مهمّ شورىيه بِالذّات إستناد ايدييور، ينه كفايت ايتمييور. حالبوكه بويله اينجهلشمش و چوغالمش مناسبات ايچنده، إجتهاداتدهكى مدهش فوضا، أفكارِ إسلاميهدهكى تشتّت، فاسد مدنيتڭ تداخليله أخلاقدهكى مدهش تدنّى ايله برابر، مشيخت جناحى بر شخصڭ إجتهادينه ترك ايديلمش.
فرد تأثيراتِ خارجيهيه قارشى داها آز مقاومدر. تأثيراتِ خارجيهيه قاپيلمقله، چوق أحكامِ دينيه فدا ايديلدى.
هم ناصل اولويور كه، امورڭ بساطتى و تقليد و تسليم جارى اولديغى زمانده، وَلَوْ كه إنتظامسز اولسون، ينه مشيخت بر شورىيه، لا أقل قاضى عسكرلر گبى مهمّ شخصيتلره إستناد ايدردى. شيمدى ايش بساطتدن چيقمش، تقليد و إتّباع گَوْشهمش اولديغى حالده، بر شخص ناصل كفايت ايدر؟
زمان گوستردى كه، خلافتى تمثيل ايدن شو مشيختِ إسلاميه، يالڭز إستانبول و عثمانليلره مخصوص دگلدر. عموم إسلامه شامل بر مؤسّسۀِ جليلهدر. بو سونوك وضعيتله، دگل قوجه عالمِ إسلامڭ، بلكه يالڭز إستانبولڭ إرشادينه ده كافى گلمييور. اويله ايسه، بو موقع اويله بر وضعيته گتيريلمهليدر كه، عالمِ إسلام اوڭا إعتماد ايدهبيلسين. هم منبع، هم معكس وضعيتنى آلسين. عالمِ إسلامه قارشى وظيفۀِ دينيهسنى حقّيله ايفا ايدهبيلسين.
أسكى زمانده دگلز. أسكيدن حاكم بر شخصِ واحد ايدى. او حاكمڭ مفتيسى ده، اونڭ گبى منفرد بر شخص اولابيليردى. اونڭ فكرينى تصحيح و تعديل ايدردى. شيمدى ايسه، زمان جماعت زمانيدر. حاكم، روحِ جماعتدن چيقمش آز متحسّس، صاغيرجه، متين بر شخصِ معنويدر كه، شورىلر او روحى تمثيل ايدر.
شويله بر حاكمڭ مفتيسى ده اوڭا مجانس اولوب، بر شوراىِ عاليۀِ علميهدن تولّد ايدن بر شخصِ معنوى اولمق گركدر. تا كه، سوزينى اوڭا ايشيتديرهبيلسين. دينه تعلّق ايدن نقطهلردن، صراطِ مستقيمه سوق ايدهبيلسين. يوقسه فرد داهى ده اولسه، جماعتڭ فردِ معنويسنه قارشى سيورىسينك قدر قالير. شو مهمّ موقع بويله سونوك قالمقله، إسلامڭ عقدۀِ حياتيهسنى تهلكهيه معروض بيراقييور.
حتّى دييهبيليرز، شيمديكى ضعفِ ديانت و شعائرِ إسلاميتدهكى لاقيدلق و إجتهاداتدهكى فوضا، مشيختڭ ضعفڭدن و سونوك اولماسندن ميدان آلمشدر. چونكه خارجده بر آدم رأينى، فرديته إستناد ايدن مشيخته قارشى محافظه ايدهبيلير. فقط بويله بر شورىيه إستناد ايدن بر شيخ الإسلامڭ سوزى، أڭ بيوك بر داهىيى ده يا إجتهادندن واز گچيرر، يا او إجتهادى اوڭا منحصر بيراقير.
هر مستعد چندان إجتهاد ايدهبيلير. لٰكن إجتهادى او وقت دستور العمل اولور كه، بر نوع إجماع ويا جمهورڭ تصديقنه إقتران ايده. بويله بر شيخ الإسلام معنًا بو سرّه مظهر اولور. شريعتِ غرّاده دائما إجماع و رأىِ جمهور، مدارِ فتوا اولديغى گبى، شيمدى ده فوضاءِ آرا ايچون، بويله بر فيصله لزومِ قطعى واردر.
صدارت، مشيخت ايكى جناحدر. شو دولتِ إسلاميهنڭ بو ايكى جناحى متساوى اولمازسه ايلرى گيدلمز. گيديلسه ده، بويله بر مدنيتِ فاسده ايچون مقدّساتندن إنسلاخ ايدر.
إحتياج هر ايشڭ استاديدر. شويله بر شورىيه إحتياج شديددر. مركزِ خلافتده تأسيس اولونمازسه، بِالضروره باشقه بر يرده تشكّل ايدهجكدر.
بو شورىنڭ بعض مقدّماتى اولان جماعتِ إسلاميه تشكيلاتى و أوقافڭ مشيخته إلحاقى گبى امورڭ داها أوّل تحقّقى مناسب ايسه ده، باشدن باشلانسه، صوڭره مقدّمات إحضار ايديلسه ينه مقصد حاصل اولور. دائرۀِ إنتخابيهلرى هم محدود، هم مختلط اولان أعيان و مبعوثانڭ وظيفۀِ رسميهلرى إعتباريله، بِالواسطه و طولاييسيله بو ايشه تأثيرى اولابيلير. حالبوكه واسطهسز، طوغريدن طوغرىيه بو وظيفۀِ عظمايى درعهده ايدهجك خالص إسلام بر شورى لازمدر.
بر شى ماوضع لهنده إستخدام ايديلمزسه، عطالته اوغرار، مطلوب أثرى گوسترمز. بناءً عليه مهمّ بر مقصد ايچون تأسيس ايديلن دار الحكمة الإسلاميهيى، شيمديكى عادى بر قومسيون درجهسندن چيقاروب، مشيختدهكى دوائرڭ رؤساسيله برابر شورىنڭ أعضاىِ طبيعيهسى عدّ ايتمك و خارجدهكى عالمِ إسلامدن، شيمديلك اون بش يگرمى قدر، إسلامڭ دينًا، أخلاقًا إعتمادينى قزانمش منتخب علماسنى جلب أيلهمك، بو مسئلۀِ عظمانڭ أساسنى تشكيل ايدر.
وهّام اولماملىيز. قورقمقله دين رشوت ويريلمز. دينڭ ضعفيتى بهانهسنه اولان مزخرف مدنيته لعنت. خوف و ضعف، تأثيراتِ خارجيهيى تشجيع ايدر. محقّق مصلحت، موهوم مضرّته فدا ايديلمز. (وَمِنَ اللّٰهِ التَّوْفٖيقُ)
* * *