قولايلقله بتون إنس و جنلرى و حيوانى و روحانى و مَلكلرى حشرِ أكبرڭ ميداننه و ميزانِ أعظمڭ اوڭنه گتيرر. بر ايش بر ايشه مانع اولماز. اوچنجى و دردنجيدن تا اون اوچنجى سرّه قدر، آرزومه مخالف اولارق باشقه وقته تعليق ايديلدى.
دردنجى حقيقت:
موجوداتڭ وجودلرى و ظهورلرى، برابرلك و بربرى ايچنده برلك و بربرينه بڭزهمكلك و بربرينڭ مثالِ مصغّرى و نمونۀِ أكبرى و بر قسم كلّ و كلّى و ديگر قسم اونڭ جزءلرى و فردلرى و بربرينه سكّۀِ فطرتده مشابهت و نقشِ صنعتده مناسبت و بربرينه يارديم ايتمك و بربرينڭ وظيفۀِ فطريهسنى تكميل ايتمك گبى، چوق جهت الوحدت نقطهلرنده؛ بداهت درجهسنده توحيدى إعلان و صانعلرينڭ واحد اولديغنى إثبات ايتمك و كائناتڭ ربوبيت جهتنده، تجزّى و إنقسام قبول ايتمز بر كلّ و كلّى حكمنده بولونديغنى إظهار ايتمكدر.
أوت مثلا هر بهارده نباتاتدن و حيواناتدن درت يوز بيڭ نوعڭ حدسز أفرادلرينى، برابر و بربرى ايچنده، بر آنده و بر طرزده، ياڭليشسز، خطاسز، كمالِ حكمت و حسنِ صنعتله ايجاد ايتمك و إداره و إعاشه ايتمك.. هم قوشلرڭ مثالِ مصغّرلرى اولان سينكلردن تا نمونۀِ أكبرلرى اولان قارتاللره قدر حدسز أفرادلرينى ياراتمق و هوا عالمنده، سياحت و ياشامهلرينه يارديم ايدن جهازاتى ويروب گزديرمك و هوايى شنلنديرمكله برابر، يوزلرنده معجزانه برر سكّۀِ صنعت و جسملرنده مدبّرانه برر خاتمِ حكمت و ماهيتلرنده مربّيانه برر طرّۀِ أحديت قويمق.. هم ذرّاتِ طعاميهيى حجيراتِ بدنيهنڭ إمدادينه و نباتاتى حيواناتڭ إمدادينه و حيواناتى إنسانلرڭ يارديمنه و عموم والدهلرى إقتدارسز ياورولرڭ معاونتنه حكيمانه، رحيمانه قوشديرمق، گوندرمك.. هم دائرۀِ كهكشاندن و منظومۀِ شمسيهدن و عناصرِ أرضيهدن، تا گوز حدقهسنڭ پردهلرينه و گُل غنجهسنڭ ياپراقلرينه و مصر سنبلنڭ گوملكلرينه و قاوونڭ چكردكلرينه قدر متداخل دائرهلر گبى جزئى و كلّى