منزّه و مجرّد و بتون ماهيتلره مباين بر ماهيتِ مقدّسهيى طاشييان بر قديرِ مطلقڭ قدرتنه نسبةً، ييلديزلر ذرّهلر گبى و حشر بر بهار مِثللو و حشرده بتون إنسانلرى ديريلتمهسى بر نفسڭ إحياسى درجهسنده قولايدر. چونكه وجود طبقهلرندن قوّتلى بر نوعڭ بر طيرناغى، خفيف بر طبقهنڭ بر طاغنى ألنه آلير، چويرر. مثلا؛ قوّتلى وجودِ خارجيدن بر آيينه و قوّۀِ حافظه، ضعيف و خفيف اولان وجودِ مثالى و معنويدن يوز طاغى و بيڭ كتابى ايچنه آليرلر و چويرهبيليرلر. ايشته وجودِ مثالى نه درجه قوّتجه وجودِ خارجيدن آشاغى ايسه، ممكناتڭ حادث و عارضى وجودلرى دخى أزلى، سرمدى، واجب بر وجوددن بيڭلر درجه داها آشاغى و خفيفدر كه، او مقدّس وجود، بر ذرّه تجلّيسيله، ممكناتڭ بر عالمنى چويرر. مع التأسّف شيمديلك سملى خستهلق گبى اوچ أهمّيتلى سبب مساعده ايتمدكلرندن، بو پك اوزون حقيقتى و نكتهلرينى رسالۀِ نوره و باشقه زمانه حواله ايدرز.
آلتنجى باصامق:
﴿وَبِسِرِّ اِنْقِلَابِ الْعَوَائِقِ وَالْمَوَانِعِ اِلٰى حُكْمِ الْوَسَائِلِ الْمُسَهِّلَاتِ﴾
يعنى: ناصلكه فنّڭ تعبيرنجه عقدۀِ حياتيه نامنده بر جلوۀِ إرادۀِ إلٰهيهنڭ و أمرِ تكوينىنڭ بر قانونى ايله و او أمر و إرادهنڭ توجّهلريله قوجه بر آغاجڭ شعورسز دال و سرت بوداقلرى، ميوهلرينه و ياپراق و چيچكلرينه زنبرگى و معدهسى حكمندهكى او عقدۀِ حياتيهدن اونلره گيدهجك لزوملى مادّهلر و أرزاقلره عوائق و موانع و سد اولمازلر، بلكه تسهيلاته وسيله اولويورلر؛ عينًا اويله ده: كائنات و بتون مخلوقاتڭ ايجادنده بتون مانعلر بر جلوۀِ إراده و توجّهِ أمرِ ربّانىيه قارشى ممانعتى بيراقوب قولايلغه آلَت اولماسندن، قدرتِ سرمديه او تك آغاجى ايجاد قولايلغنده، كائناتى و زميندهكى أنواعِ مخلوقاتى ايجاد ايدر، هيچ بر شى اوڭا آغير گلمز.