معجزهسى گبى بر معنوى معجزهسنڭ بياننه بناءً، آيت الكبرا رسالهسنده دنيا سيّاحى، خالقنى آرامق، بولمق، طانيمق ايچون بتون كائناتدن و أنواعِ موجوداتندن صورديغى و اوتوز اوچ يول ايله و قطعى برهانلرله خالقنى علم اليقين و عين اليقين بيلديگى گبى؛ او عين سيّاح عصرلرده و أرض و سماوات طبقهلرنده عقليله، قلبيله، خياليله گزن يورولماز، طوق اولماز، بتون دنيايى بر شهر گبى گوروب، تفتيش ايدهرك، كاه قرآن حكمتنه، كاه فلسفه حكمتنه عقلنى بينديروب گنيش خيال دوربينيله أڭ اوزاق طبقهلره باقهرق، حقيقتلرى واقعده اولديغى گبى گورمش، بزلره آيت الكبراده قسمًا خبر ويرمش.
ايشته شيمدى بز، او عينِ حقيقت و بر تمثيل معناسنده اولان سياحتِ خياليهسيله گيرديگى پك چوق عالملر و طبقهلردن نمونه ايچون يالڭز اوچ طبقهسنى، فاتحه آخرندهكى موازنهنڭ يالڭز قوّۀِ عقليه جهتنده بر مثالنى، غايت مختصر بيان ايدهجگز. سائر مشهوداتنى و موازنهلرينى، رسالۀِ نورڭ موازنهلرينه حواله ايدرز.
برنجى نمونه شويله:
او، دنيايه صِرف خالقنى طانيمق، بولمق ايچون گلن سيّاح، عقلنه ديدى: «بز، هر شيدن خالقمزى صوردق، گوزل، تام جواب آلدق. شيمدى «گونشى گونشدن صورمق لازم» ضربِ مَثلى گبى، بز دخى خالقمزى، «علم» و «إراده» و «قدرت» گبى قدسى صفتلرينڭ تجلّيلريله و مشهود أثرلريله و إسملرينڭ جلوهلريله طانيمق، بولمق ايچون بر سياحت داها ياپاجغز.» دييه دنيايه گيردى. و ايكنجى بر جريان اولان أهلِ ضلالت گبى بردن كُرۀِ أرض سفينهسنه بيندى. حكمتِ قرآنيهيه تابع اولميان فن و فلسفه گوزلگنى طاقدى. و قرآن اوقوميان جغرافيا فنّنڭ پروغراميله باقدى، گوردى كه: نهايتسز بر بوشلقده، بر سنهده يگرمى درت بيڭ سنهلك بر دائرهده، طوپ گلّهسندن يتمش دفعه سرعتلى