طارتهجق، بيلهجك يوزر ميزانجقلرى، ئولچوجكلرى و أسماءِ حسنىنڭ نهايتسز جلوهلرينڭ دفينهلرينى آچاجق، آڭلايهجق بيڭلر آلَتلرى ياراتمش، ياپمش، يازمش؛ قوقولرڭ، طاتلرڭ، رنكلرڭ عددنجه تعريفهلرى او آلَتلره يارديمجى ويرمش.
هم كمالِ إنتظام ايله بو قدر حسّاس طويغولرى و حسّياتلرى و غايت منتظم بو معنوى لطيفهلرى و باطنى حاسّهلرى بو جسممده درج ايتمكله برابر، غايت صنعتلى بو جهازاتى و جوارحى و حياتِ انسانيهجه غايت لزوملى و مكمّل بو قدر أعضا و آلَتلرى بو وجودمده كمالِ حكمتله ياراتمش. تا كه، نعمتلرينڭ بتون نوعلرينى و عموم چشيدلرينى بڭا طاتديرسين و إحساس ايتسين و حدسز تجلّياتِ أسماسنڭ آيرى آيرى ظهورلرينى او طويغولر و حسّياتله و حسّاسيتله بڭا بيلديرسين، ذوق ايتديرسين و بو أهمّيتسز گورونن حقير و فقير وجوديمى (هر مؤمنڭ وجودى گبى) كائناته بر گوزل تقويم و روزنامه و عالمِ أكبره مختصر بر نسخۀِ أنور و شو دنيايه بر مثالِ مصغّر و مصنوعاتنه بر معجزۀِ أظهر و نعمتلرينڭ هر نوعنه طالب بر مشترى و مدار و ربوبيتنڭ قانونلرينه و إجراآت تللرينه سانترال گبى بر مظهر و حكمت و رحمت عطيّهلرينه و چيچكلرينه نمونه باغچهسى گبى بر ليسته، بر فهرسته و خطاباتِ سبحانيهسنه آڭلايشلى بر مخاطب ياراتمش اولمقله برابر، أڭ بيوك بر نعمت اولان وجودى، بو وجودمده بيوتمك و چوغالتمق ايچون حياتى ويردى. و او حيات ايله او نعمتِ وجودم عالمِ شهادت قدر إنبساط ايدهبيلييور.
هم إنسانيتى ويردى؛ او إنسانيت ايله او نعمتِ وجود معنوى و مادّى عالملرده إنكشاف ايدهرك إنسانه مخصوص طويغولرله او گنيش سفرهلردن إستفاده يولنى آچدى. هم إسلاميتى بڭا إحسان ايتدى. او إسلاميت ايله او نعمتِ وجود، عالمِ غيب و شهادت قدر گنيشلندى. هم ايمانِ تحقيقىيى إنعام ايتدى. او ايمان ايله او نعمتِ وجود، دنيا و آخرتى ايچنه آلدى. هم او ايمانده معرفت و محبّتنى ويردى.