هم مثلا: حضرتِ إبراهيم عليه السلامڭ بر معجزهسى حقّنده اولان (قُلْنَا يَا نَارُ كُونٖى بَرْدًا وَسَلَامًا عَلٰٓى اِبْرَاهٖيمَ) آيتنده اوچ إشارتِ لطيفه وار:
برنجيسى: آتش دخى، سائر أسبابِ طبيعيه گبى كندى كيفيله، طبيعتيله، كورىكورينه حركت ايتمييور. بلكه أمر تحتنده بر وظيفه ياپييور كه؛ حضرتِ إبراهيمى (عليه السلام) ياقمدى و اوڭا، ياقمه أمر ايديلييور.
ايكنجيسى: آتشڭ بر درجهسى وار كه، برودتيله إحراق ايدر. يعنى إحراق گبى بر تأثير ياپار. جنابِ حق، (سَلَامًا) (حاشيه) لفظيله برودته دييور كه: «سن ده حرارت گبى برودتڭله إحراق ايتمه.» ديمك، او مرتبهدهكى آتش، صوغوقلغيله يانديرر گبى تأثير گوسترييور. هم آتشدر، هم برددر. أوت، حكمتِ طبيعيهده نارِ بيضا حالنده آتشڭ بر درجهسى وار كه؛ حرارتى أطرافنه نشر ايتمييور و أطرافندهكى حرارتى كندينه جلب ايتديگى ايچون، شو طرز برودتله، أطرافندهكى صو گبى مايع شيلرى إنجماد ايتديروب، معنًا برودتيله إحراق ايدر. ايشته زمهرير، برودتيله إحراق ايدن بر صنف آتشدر. اويله ايسه، آتشڭ بتون درجاتنه و عموم أنواعنه جامع اولان جهنّم ايچنده، ألبته زمهريرڭ بولونماسى ضروريدر.
اوچنجيسى: جهنّم آتشنڭ تأثيرينى منع ايدهجك و أمان ويرهجك ايمان گبى بر مادّۀِ معنويه، إسلاميت گبى بر زره اولديغى مِثللو؛ دنيوى آتشنڭ دخى تأثيرينى منع ايدهجك بر مادّۀِ مادّيه واردر. چونكه جنابِ حق، إسمِ حكيم إقتضاسيله؛ بو دنيا دار الحكمت اولمق حسبيله، أسباب پردهسى آلتنده إجراآت ياپييور. اويله ايسه حضرتِ إبراهيمڭ جسمى گبى، گوملگنى ده آتش ياقمدى و آتشه قارشى
___
(حاشيه): بر تفسير دييور: (سَلَامًا) ديمهسه ايدى، برودتيله إحراق ايدهجكدى.