يرى روحنده قالاماز، حتّى ربّنى ده طانيماز. ماهيتندهكى بتون منزللر و لطيفهلر، قراڭلغه دوشر و قلبنده مدهش بر تخريبات و وحشت اولويور. عجبا بو تخريبات و وحشته مقابل هانگى شيئى قزانوب اُنسيت ايدهبيليرسڭ؟ هانگى منفعتى بولوب او تخريبات ضررينى اونڭله تعمير ايدرسڭ؟ حالبوكه أجنبيلر، او ايكنجى سرايه بڭزرلر كه، حضرتِ پيغمبر عليه الصلاة والسلامڭ نورينى قلبلرندن چيقارسهلر ده، كنديلرنجه بعض نورلر قالابيلير ويا قالابيلير ظن ايدرلر. اونلرڭ معنوى كمالاتِ أخلاقيهلرينه مدار اولاجق حضرتِ موسى و عيسى عليهما السلامه بر نوع ايمانلرى و خالقلرينه بر چشيد إعتقادلرى قالابيلير.
أى نفسِ أمّاره! أگر ديسهڭ: «بن، أجنبى دگل، حيوان اولمق ايسترم.» سڭا قاچ دفعه سويلهمشدم: «حيوان گبى اولامازسڭ. زيرا قفاڭدهكى عقل اولديغى ايچون، او عقل گچمش ألملرى و گلهجك قورقولرى طوقاديله سنڭ يوزيڭه، گوزيڭه، باشڭه چارپهرق دوگويور. بر لذّت ايچنده بيڭ ألم قاتييور. حيوان ايسه، ألمسز گوزل بر لذّت آلير، ذوق ايدر. اويله ايسه، أوّلا عقلڭى چيقار آت، صوڭره حيوان اول. هم (كَالْاَنْعَامِ بَلْ هُمْ اَضَلُّ) سيللۀِ تأديبنى گور.»
بشنجى ميوه:
أى نفس! مكرّرًا سويلهديگمز گبى؛ إنسان، شجرۀِ خلقتڭ ميوهسى اولديغندن، ميوه گبى أڭ اوزاق و أڭ جامع و عمومه باقار و عمومڭ جهت الوحدتنى ايچنده صاقلار بر قلب چكردگنى طاشييان و يوزى كثرته، فنايه، دنيايه باقان بر مخلوقدر. عبوديت ايسه، اونڭ يوزينى فنادن بقايه، خلقدن حقّه، كثرتدن وحدته، منتهادن مبدئه چويرن بر خيطِ وصلت، ياخود مبدأ و منتها اورتهسنده بر نقطۀِ إتّصالدر. ناصلكه تخم اولاجق قيمتدار بر ميوۀِ ذىشعور، آغاجڭ آلتندهكى ذىروحلره باقسه، گوزللگنه گوونسه، كندينى اونلرڭ أللرينه آتسه ويا غفلت ايدوب دوشسه، اونلرڭ أللرينه دوشهجك، پارچهلانهجق، عادى بر