نحلى، فحلى، عنكبوت و نملى، يعنى آرى و واسطۀِ نسل أركك حيوان و ئورومجك و قارينجه و هوام و كوچك حيوانلرڭ بلبللرينى قياس ايت. هر برينڭ عمللرينڭ بلبل گبى چوق غايهلرى وار. اونلر ايچون ده برر معاشِ جزئى حكمنده برر ذوقِ مخصوص، خدمتلرينڭ ايچنده درج ايديلمشدر. او ذوق ايله، صنعتِ ربّانيهدهكى مهمّ غايهلره خدمت ايدييورلر. ناصلكه، بر سفينۀِ سلطانيهده بر نفر دومنجيلك ايدوب بر جزئى معاش آلير. اويله ده، خدمتِ سبحانيهده بولونان بو حيواناتڭ برر جزئى معاشلرى واردر.
بلبل بحثنه بر تتمّه:
صاقين ظن ايتمه كه، بو إعلان و دلاّللق و تسبيحاتڭ نغماتيله تغنّى، بلبله مخصوصدر. بلكه أكثر أنواعڭ هر بر نوعنڭ بلبلمثالى بر صنفى وار كه، او نوعڭ أڭ لطيف حسّياتنى، أڭ لطيف بر تسبيح ايله أڭ لطيف سجعهلرله تمثيل ايدهجك برر لطيف فردى ويا أفرادى بولونور. خصوصًا سينك و بوجكلرڭ بلبللرى هم چوقدر، هم چشيد چشيددرلر كه، اونلر بتون قولاغى بولونانلرڭ أڭ كوچك حيواندن أڭ بيوگنه قدر اولانلرڭ باشلرنده تسبيحاتلرينى گوزل سجعهلرله اونلره ايشيتديروب اونلرى متلذّذ ايدييورلر. اونلردن بر قسمى ليليدر. گيجهده سكوته طالان و سكونته گيرن بتون كوچك حيوانلرڭ قصيدهخان أنيسلرى، گيجهنڭ سكونتنده و موجوداتڭ سكوتنده اونلرڭ طاتلى سوزلى نطقخوانلريدر. و او مجلسِ خلوتده اولان ذكرِ خفىنڭ دائرهسنده برر قطبدر كه، هر بريسى اونى ديڭلر؛ كندى قلبلريله فاطرِ ذو الجلاللرينه بر نوع ذكر و تسبيح ايدرلر. ديگر بر قسمى، نهاريدر. گوندوزده آغاجلرڭ منبرلرنده، بتون ذىحياتلرڭ باشلرنده، ياز و بهار موسملرنده يوكسك آوازلريله، لطيف نغمات ايله، سجعهلى تسبيحات ايله رحمٰن الرحيمڭ رحمتنى إعلان ايدييورلر. گويا بر ذكرِ جهرى حلقهسنڭ بر رئيسى گبى ايشيدنلرڭ جذبهلرينى تحريك ايدييورلر كه، او وقت ايشيدنلرڭ هر بريسى لسانِ مخصوصيله و بر آوازِ خصوصى ايله فاطرِ ذو الجلالنڭ