اولان قرآنِ معجز البيانڭ إخباراتِ قطعيهسيدر. أوت او قرآنڭ نفسِ إخبارى، حشرِ جسمانينڭ كشّافيدر و شو طلسمِ مغلقِ عالمڭ و شو رمزِ حكمتِ كائناتڭ مفتاحيدر. هم او قرآنِ معجز البيانڭ تضمّن ايتديگى و مكرّرًا تفكّره أمر ايدوب نظره وضع أيلديگى براهينِ عقليۀِ قطعيه، بيڭلردر. أزجمله: بر قياسِ تمثيلىيى تضمّن ايدن (وَقَدْ خَلَقَكُمْ اَطْوَارًا) و (قُلْ يُحْيٖيهَا الَّذٖٓى اَنْشَاَهَٓا اَوَّلَ مَرَّةٍ) و بر دليلِ عدالته إشارت ايدن (وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبٖيدِ) گبى پك چوق آيات ايله حشرِ جسمانيدهكى سعادتِ أبديهيى گوسترهجك پك چوق دوربينلرى، نظرِ بشرڭ دقّتنه وضع ايتمشدر. قرآنڭ سائر آيتلر ايله ايضاح ايتديگى شو (وَ قَدْ خَلَقَكُمْ اَطْوَارًا) و (قُلْ يُحْيٖيهَا الَّذٖى اَنْشَاَهَا اَوَّلَ مَرَّةٍ) دهكى قياسِ تمثيلينڭ خلاصهسنى «نقطه» رسالهسنده شويله بيان ايتمشز كه:
وجودِ إنسان، طوردن طوره گچدكجه عجيب و منتظم إنقلابلر گچيرييور. نطفهدن علقهيه، علقهدن مضغهيه، مضغهدن عظم و لحمه، عظم و لحمدن خلقِ جديده يعنى إنسان صورتنه إنقلابى، غايت دقيق دستورلره تابعدر. او طورلرڭ هر بريسنڭ اويله قوانينِ مخصوصه و اويله نظاماتِ معيّنه و اويله حركاتِ مطّردهلرى واردر كه؛ جام گبى، آلتنده بر قصد، بر إراده، بر إختيار، بر حكمتڭ جلوهلرينى گوسترر. ايشته شو طرزده او وجودى ياپان صانعِ حكيم، هر سنه بر لباس گبى او وجودى دگيشديرر. او وجودڭ دگيشديرلمسى و بقاسى ايچون إنحلال ايدن أجزالرڭ يرينى طولديرهجق، چاليشهجق يڭى ذرّهلرڭ گلمسى ايچون بر تركيبه محتاجدر. ايشته او بدن حجيرهلرى، منتظم بر قانونِ إلٰهى ايله ييقيلديغندن ينه منتظم بر قانونِ ربّانى ايله تعمير ايتمك ايچون رزق ناميله بر مادّۀِ لطيفهيى ايستر كه، او بدن عضولرينڭ آيرى آيرى حاجتلرى نسبتنده رزّاقِ حقيقى، بر قانونِ مخصوص ايله تقسيم و توزيع ايدييور.