صورتده قاريشديغڭ و قاريشديرديغڭ مالايعنى مشغلهلردر. أڭ ألزمنى بيراقوب، گويا بيڭلر سنه عمرڭ وار گبى أڭ لزومسز معلومات ايله وقت گچيرييورسڭ. مثلا: زحلڭ أطرافندهكى حلقهلرڭ كيفيتى ناصلدر و آمريقا طاووقلرى نه قدردر؟ گبى قيمتسز شيلرله قيمتدار وقتنى گچيرييورسڭ. گويا قوزموغرافيا علمندن و إستاتيستيقجى فنّندن بر كمال آلييورسڭ.
أگر ديسهڭ: «بنى نمازدن و عبادتدن آليقويان و فتور ويرن اويله لزومسز شيلر دگل، بلكه دردِ معيشتڭ ضرورى ايشلريدر.» اويله ايسه بن ده سڭا ديرم كه: أگر يوز غروش بر گوندهلك ايله چاليشسهڭ؛ صوڭره برى گلسه، ديسه كه: «گل اون دقيقه قدر شورايى قاز، يوز ليرا قيمتنده بر پيرلانطه و بر زمرد بولاجقسڭ.» سن اوڭا: «يوق، گلمهم. چونكه اون غروش گوندهلگمدن كسيلهجك، نفقهم آزالهجق» ديسهڭ؛ نه قدر ديوانهجه بر بهانه اولديغنى ألبته بيليرسڭ. عينًا اونڭ گبى؛ سن شو باغڭده، نفقهڭ ايچون ايشلهيورسڭ. أگر فرض نمازى ترك ايتسهڭ، بتون سعيڭ ثمرهسى، يالڭز دنيوى و أهمّيتسز و بركتسز بر نفقهيه منحصر قالير. أگر سن إستراحت و تنفّس وقتڭى، روحڭ راحتنه، قلبڭ تنفّسنه مدار اولان نمازه صرف ايتسهڭ؛ او وقت، بركتلى نفقۀِ دنيويه ايله برابر، سنڭ نفقۀِ اُخرويهڭه و زادِ آخرتڭه أهمّيتلى بر منبع اولان، ايكى معدنِ معنوى بولورسڭ:
برنجى معدن: بتون باغڭدهكى (حاشيه) يتيشديرديگڭ (چيچكلى اولسون، ميوهلى اولسون) هر نباتڭ، هر آغاجڭ تسبيحاتندن، گوزل بر نيّت ايله، بر حصّه آلييورسڭ.
ايكنجى معدن: هم بو باغدن چيقان محصولاتدن كيم يهسه (حيوان اولسون، إنسان اولسون؛ اينك اولسون، سينك اولسون؛ مشترى اولسون، خيرسز
___
(حاشيه): بو مقام، بر باغده بر ذاته بر درسدر كه، بو طرز ايله بيان ايديلمش.