يدنجى سرِّ بلاغت:
كاه اولويور كه آيت؛ ظاهرى سببى، ايجادڭ قابليتندن عزل ايتمك و اوزاق گوسترمك ايچون مسبَّبڭ غايهلرينى، ثمرهلرينى گوسترييور. تا آڭلاشيلسين كه؛ سبب، يالڭز ظاهرى بر پردهدر. چونكه غايت حكيمانه غايهلرى و مهمّ ثمرهلرى إراده ايتمك، غايت عليم، حكيم برينڭ ايشى اولمق لازمدر. سببى ايسه شعورسز، جامددر. هم ثمره و غايتنى ذكر ايتمكله آيت گوسترييور كه؛ سببلر چندان نظرِ ظاهريده و وجودده مسبّبات ايله متّصل و بتيشيك گورونور. فقط حقيقتده مابيْنلرنده اوزاق بر مسافه وار. سببدن مسبَّبڭ ايجادينه قدر او درجه اوزاقلق وار كه؛ أڭ بيوك بر سببڭ ألى، أڭ أدنا بر مسبَّبڭ ايجادينه يتيشهمز. ايشته سبب و مسبَّب اورتهسندهكى اوزون مسافهده، أسماءِ إلٰهيه برر ييلديز گبى طلوع ايدر. مطلعلرى، او مسافۀِ معنويهدر. ناصلكه ظاهر نظرده طاغلرڭ دائرۀِ اُفقنده سمانڭ أتكلرى متّصل و مقارن گورونور. حالبوكه دائرۀِ اُفقِ جباليدن سمانڭ أتگنه قدر، عموم ييلديزلرڭ مطلعلرى و باشقه شيلرڭ مسكنلرى اولان بر مسافۀِ عظيمه بولونديغى گبى؛ أسباب ايله مسبّبات مابيْننده اويله بر مسافۀِ معنويه وار كه، ايمانڭ دوربينيله، قرآنڭ نوريله گورونور.
مثلا:
﴿فَلْيَنْظُرِ الْاِنْسَانُ اِلٰى طَعَامِهٖ ۞ اَنَّا صَبَبْنَا الْمَٓاءَ صَبًّا ۞ ثُمَّ شَقَقْنَا الْاَرْضَ شَقًّا ۞ فَاَنْبَتْنَا فٖيهَا حَبًّا ۞ وَعِنَبًا وَقَضْبًا ۞ وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا ۞ وَحَدَٓائِقَ غُلْبًا ۞ وَفَاكِهَةً وَاَبًّا ۞ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِاَنْعَامِكُمْ﴾
ايشته شو آيتِ كريمه، معجزاتِ قدرتِ إلٰهيهيى بر ترتيبِ حكمتله ذكر ايدهرك أسبابى مسبّباته ربط ايدوب أڭ آخرده (مَتَاعًا لَكُمْ) لفظيله بر غايهيى گوسترر كه؛ او غايه، بتون او متسلسل أسباب و مسبّبات ايچنده او غايهيى گورن و تعقيب ايدن گيزلى بر متصرّف بولونديغنى و او أسباب، اونڭ پردهسى اولديغنى إثبات ايدر. أوت (مَتَاعًا لَكُمْ وَلِاَنْعَامِكُمْ) تعبيريله بتون أسبابى، ايجاد قابليتندن