ايستر. فقط او باغچه، او سرايڭ إقتضا ايتدكلرى إداره و تدبير و واردات و ماكينهلرينى ايشلتديرمك و غريب حيواناتڭ أرزاقنى ويرمك گبى زحمتلى كلفتلرى گورور، متماديًا إضطراب چكر. او جنّت گبى باغچه، باشنه بر جهنّم گبى اولويور. هر شيئه آجييور. إداره ايدهمييور. تأسّفله وقتنى گچيرر. صوڭره ده، او خيرسز أدبسز آدم، تأديب صورتيله حپسه آتيلير. ايكنجى آدم، پادشاهى طانير، پادشاهه كندينى مسافر بيلير. بتون او باغچهده، او سرايده اولان ايشلر، بر نظامِ قانونله جريان ايتديگنى، هر شى بر پروغرامله، كمالِ سهولتله ايشلديگنى إعتقاد ايدر. زحمت و كلفتلرى، پادشاهڭ قانوننه بيراقوب كمالِ صفا ايله او جنّتمثال باغچهنڭ بتون لذّتلرندن إستفاده ايدوب پادشاهڭ مرحمتنه و إداره قانونلرينڭ گوزللگنه إستنادًا هر شيئى خوش گورور، كمالِ لذّت و سعادتله حياتنى گچيرر. ايشته (مَنْ اٰمَنَ بِالْقَدَرِ اَمِنَ مِنَ الْكَدَرِ) سرّينى آڭلا.
دردنجى مبحث:
أگر ديسهڭ: «برنجى مبحثده إثبات ايتدڭ كه: قدرڭ هر شيئى گوزلدر، خيردر. اوندن گلن شر ده خيردر، چركينلك ده گوزلدر. حالبوكه شو دارِ دنيادهكى مصيبتلر، بليّهلر، او حكمى جرح ايدييور.»
الجواب: أى شدّتِ شفقتدن شديد بر ألمى حسّ ايدن نفسم و آرقداشم! وجود، خيرِ محض؛ عدم، شرِّ محض اولديغنه؛ بتون محاسن و كمالاتڭ وجوده رجوعى و بتون معاصى و مصائب و نقائصڭ أساسى عدم اولديغى، دليلدر. مادام عدم شرِّ محضدر. عدمه منجر اولان ويا عدمى إشمام ايدن حالات دخى شرّى تضمّن ايدر. اونڭ ايچون، وجودڭ أڭ پارلاق نورى اولان حيات، أحوالِ مختلفه ايچنده يووارلانوب قوّت بولويور. متباين وضعيتلره گيروب تصفّى ايدييور و متعدّد كيفياتى آلوب، مطلوب ثمراتى ويرييور و متعدّد طورلره گيروب، واهبِ حياتڭ نقوشِ أسماسنى گوزلجه گوسترر. ايشته شو حقيقتدندر كه، ذىحياتلره آلام و