İçeriğe atla
سوزلر
اوتوزنجى سوز · Sayfa 723

هم متكلّمينڭ متبحّرين علماسندن اولان معتزله إماملرى، زينتِ صوريسنه مفتون اولوب، او مسلگه جدّى تماس ايده‌رك، عقلى حاكم إتّخاذ ايتدكلرندن، آنجق فاسق مبتدع بر مؤمن درجه‌سنه چيقه‌بيلمشلر. هم اُدباىِ إسلاميه‌نڭ مشهورلرندن بدبينلكله معروف أبو العلاءِ مَعَرّى و يتيمانه آغلاييشيله موصوف عُمَر خيّام گبيلرڭ، او مسلگڭ نفسِ أمّاره‌يى اوقشايان ذوقيله ذوقلنمسى سببيله، أهلِ حقيقت و كمالدن بر سيللۀِ تحقير و تكفير ييوب؛ «أدبسزلك ايدييورسڭز، زندقه‌يه گيرييورسڭز، زنديقلرى يتيشديرييورسڭز» دييه زجركارانه تأديب طوقاتلرينى آلمشلر.

هم مسلكِ فلسفه‌نڭ أساساتِ فاسده‌سندندر كه: أنا، كندى ذاتنده هوا گبى ضعيف بر ماهيتى اولديغى حالده، فلسفه‌نڭ مشئوم نظرى ايله معناىِ إسمى جهتيله باقديغى ايچون؛ گويا بخار‌مثال او أنا تميّع ايدوب، صوڭره الفت جهتيله و مادّياته توغّل سببيله گويا تصلّب ايدييور. صوڭره غفلت و إنكار ايله او أنانيت تجمّد ايدر. صوڭره عصيان ايله تكدّر ايدر، شفّافيتنى غيب ايدر. صوڭره گيتدكجه قالينلاشوب صاحبنى يوتار. نوعِ إنسانڭ أفكاريله شيشه‌ر. صوڭره سائر إنسانلرى، حتّى أسبابى كندينه و نفسنه قياس ايدوب، اونلره (قبول ايتمدكلرى و تبرّى ايتدكلرى حالده) برر فرعونلق ويرر. ايشته او وقت، خالقِ ذو الجلالڭ أوامرينه قارشى مبارزه وضعيتنى آلير. (مَنْ يُحْيِى الْعِظَامَ وَهِىَ رَمٖيمٌ) دير. ميدان اوقور گبى قديرِ مطلقى عجز ايله إتهام ايدر. حتّى خالقِ ذو الجلالڭ أوصافنه مداخله ايدر. ايشينه گلمه‌ينلرى و نفسِ أمّاره‌نڭ فرعونلغنڭ خوشنه گيتمه‌ينلرى يا ردّ، يا إنكار، يا تحريف ايدر. أزجمله:

فلاسفه‌نڭ بر طائفه‌سى، جنابِ حقّه «موجب بِالذّات» ديمشلر، إختيارينى نفى ايتمشلر؛ إختيارينى إثبات ايدن بتون كائناتڭ نهايتسز شهادتلرينى تكذيب