بيلينير. ايشته جنابِ حقّڭ علم و قدرت، حكيم و رحيم گبى صفات و أسماسى؛ محيط، حدودسز، شريكسز اولديغى ايچون اونلره حكم ايديلمز و نه اولدقلرى بيلينمز و حسّ اولنماز. اويله ايسه حقيقى نهايت و حدلرى اولماديغندن، فرضى و وهمى بر حدّى چيزمك لازم گلييور. اونى ده أنانيت ياپار. كندنده بر ربوبيتِ موهومه، بر مالكيت، بر قدرت، بر علم تصوّر ايدر؛ بر حدّ چيزر. اونڭ ايله محيط صفتلره بر حدِّ موهوم وضع ايدر. «بورايه قدر بنم، اوندن صوڭره اونڭدر» دييه بر تقسيمات ياپار. كندندهكى ئولچوجكلر ايله، اونلرڭ ماهيتنى يواش يواش آڭلار. مثلا: دائرۀِ ملكنده موهوم ربوبيتيله، دائرۀِ ممكناتده خالقنڭ ربوبيتنى آڭلار و ظاهر مالكيتيله، خالقنڭ حقيقى مالكيتنى فهم ايدر و «بو خانهيه مالك اولديغم گبى، خالق ده شو كائناتڭ مالكيدر.» دير و جزئى علميله اونڭ علمنى فهم ايدر و كسبى صنعتجغيله او صانعِ ذو الجلالڭ إبداعِ صنعتنى آڭلار. مثلا: «بن شو أوى ناصل ياپدم و تنظيم ايتدم. اويله ده شو دنيا خانهسنى بريسى ياپمش و تنظيم ايتمش.» دير. و هكذا... بتون صفات و شئوناتِ إلٰهيهيى بر درجه بيلديرهجك، گوسترهجك بيڭلر أسرارلى أحوال و صفات و حسّيات، أناده مندرجدر.
ديمك أنا، آيينهمثال و واحدِ قياسى و آلَتِ إنكشاف و معناىِ حرفى گبى؛ معناسى كندنده اولميان و باشقهسنڭ معناسنى گوسترن، وجودِ إنسانيتڭ قالين ايپندن شعورلى بر تل و ماهيتِ بشريهنڭ حلّهسندن اينجه بر ايپ و شخصيتِ آدميتڭ كتابندن بر ألفدر كه، او ألفڭ «ايكى يوزى» وار. برى، خيره و وجوده باقار. او يوز ايله يالڭز فيضه قابلدر. ويرنى قبول ايدر، كندى ايجاد ايدهمز. او يوزده فاعل دگل، ايجاددن ألى قيصهدر. بر يوزى ده شرّه باقار و عدمه گيدر. شو يوزده او فاعلدر، فعل صاحبيدر. هم اونڭ ماهيتى، حرفيهدر؛ باشقهسنڭ معناسنى گوسترر. ربوبيتى خياليهدر. وجودى او قدر ضعيف و اينجهدر كه؛ بِالذّات كندنده هيچ بر شيئه تحمّل ايدهمز و يوكلنهمز. بلكه أشيانڭ درجات و