كائناتى، بر موسيقى، بر فونوغراف حكمنده ايجاد ايتديگى گبى، زمينى و زمين ايچندهكى بتون ذىحياتى و بِالخاصّه ذىحيات ايچنده إنسانڭ باشنى اويله بر فونوغرافِ ربّانى و بر موسيقۀِ إلٰهى طرزنده ياپمش كه؛ حكمتِ بشر، او صنعت قارشيسنده حيرتندن پارمغنى ايصيرييور.
ايشته بتون او مصنوعات، بتون اونلردن مطلوب نتيجهلرى، نهايت درجهده و غايت گوزل بر صورتده گوستردكلرندن و عباداتِ مخصوصه و تسبيحاتِ خصوصيه و تحيّاتِ معيّنه ايله تعبير ايديلن أوامرِ تكوينيهيه قارشى اونلرڭ إطاعتلرى و اونلردن مطلوب اولان مقاصدِ ربّانيهنڭ حصولندن حاصل اولان و إفتخار و ممنونيت و فرحله تعبير ايدهمديگمز معانئِ مقدّسه و شئونِ منزّه، او درجه عالى و مقدّسدر كه؛ بتون عقولِ بشر إتّحاد ايدوب بر عقل اولسه، ينه اونلرڭ كنهنه يتيشهمز و إحاطه ايدهمز.
هم مثلا عدالتپرور، إحقاقِ حقّى سَور و اوندن ذوق آلير بر حاكم، مظلوملرڭ حقلرينى ويرمكدن و مظلوملرڭ تشكّرلرندن و ظالملرى تجزيه ايتمكله مظلوملرڭ إنتقاملرينى آلمقدن ناصل ممنون اولور، بر ذوق آلير. ايشته حكيمِ مطلق و عادلِ بِالحق و قهّارِ ذو الجلال، دگل يالڭز جنّ و إنسده، بلكه بتون موجوداتده إحقاقِ حقدن، يعنى هر شيئه حقِّ وجودى و حقِّ حياتى ويرمكدن و وجود و حياتنى متجاوزلردن محافظه ايتمكدن و دهشتلى موجودلرى تجاوزلردن توقيف و طورديرمقدن، خصوصًا محشرده و دارِ آخرتده جنّ و إنسڭ محاكمهسندن باشقه بتون ذىحياته قارشى تجلّئِ كبراىِ عدل و حكمتدن گلن معانئِ مقدّسهيى قياس ايدهبيليرسڭ.
ايشته شو اوچ مثال گبى، بيڭبر أسماءِ إلٰهيهنڭ هر برنده پك چوق طبقاتِ حُسن و جمال و فضل و كمال بولونديغى گبى، پك چوق مراتبِ محبّت و إفتخار و عزّت و كبريا واردر. ايشته بوندندر كه: «ودود» إسمنه مظهر اولان محقّقينِ أولياء؛ «بتون كائناتڭ مايهسى، محبّتدر. بتون موجوداتڭ حركاتى، محبّتلهدر.