مثلا: آتماجه قوشى سرچهلره تسليطى، ظاهرًا رحمته اويغون گلمز. حالبوكه سرچه قوشنڭ إستعدادى، او تسليط ايله إنكشاف ايدر. مثلا: قارى، پك باردانه و طاتسز تلقّى ايدرلر. حالبوكه او بارد، طاتسز پردهسى آلتنده او قدر حرارتلى غايهلر و اويله شكر گبى طاتلى نتيجهلر واردر كه، تعريف ايديلمز. هم إنسان خودكاملق و ظاهرپرستلگيله برابر، هر شيئى كندينه باقان يوزيله محاكمه ايتديگندن، پك چوق محضِ أدبى اولان شيلرى، خلافِ أدب ظن ايدر. مثلا آلَتِ تناسلِ إنسان، إنسان نظرنده بحثى خجالتآوردر. فقط شو پردۀِ خجالت، إنسانه باقان يوزدهدر. يوقسه خلقته، صنعته و غاياتِ فطرته باقان يوزلر اويله پردهلردر كه، حكمت نظريله باقيلسه عينِ أدبدر، خجالت اوڭا هيچ تماس ايتمز.
ايشته منبعِ أدب اولان قرآنِ حكيمڭ بعض تعبيراتى بو يوزلر و پردهلره گورهدر. ناصلكه بزه گورونن چركين مخلوقلرڭ و حادثهلرڭ ظاهرى يوزلرى آلتنده غايت گوزل و حكمتلى صنعت و خلقتنه باقان گوزل يوزلر وار كه، صانعنه باقار و چوق گوزل پردهلر وار كه، حكمتلرى صاقلار و پك چوق ظاهرى إنتظامسزلقلر و قريشيقلقلر وار كه، پك منتظم بر كتابتِ قدسيهدر.
اوچنجى نقطه:
﴿اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ﴾
مادام كائناتده حسنِ صنعت، بِالمشاهده واردر و قطعيدر. ألبته رسالتِ أحمديه (عصم)، شهود درجهسنده بر قطعيتله ثبوتى لازم گلير. زيرا شو گوزل مصنوعاتدهكى حسنِ صنعت و زينتِ صورت گوسترييور كه: اونلرڭ صنعتكارنده أهمّيتلى بر إرادۀِ تحسين و قوّتلى بر طلبِ تزيين واردر. و شو إراده و طلب ايسه؛ او صانعده، علوى بر محبّت و مصنوعلرنده إظهار ايتديگى كمالاتِ صنعتنه قارشى قدسى بر رغبت وار اولديغنى گوسترييور. و شو محبّت و رغبت ايسه، مصنوعات ايچنده أڭ منوّر و مكمّل فرد اولان إنسانه داها زياده متوجّه اولوب تمركز ايتمك