طورديرمش و قسطمونى ولايتى جوّنده و هواسنده سمايى قيزارتمش، يانغين صورتنى ويرمش.» دييه معناسز هذيانلر ايدييورلر. ضلالتدن گلن حدسز بر جهالت و زندقهدن نشئت ايدن چركين بر تمرّد سببيله بيلمييورلر كه: أسباب يالڭز برر بهانهدرلر، برر پردهدرلر. طاغ گبى بر چام آغاجنڭ جهازاتنى طوقومق و يتيشديرمك ايچون بر كوى قدر يوز فابريقه و تزگاه يرينه كوچوجك چكردگى گوسترر: «ايشته بو آغاج بوندن چيقمش» دييه صانعنڭ او چامدهكى گوسترديگى بيڭ معجزاتى إنكار ايدر مِثللو بعض ظاهرى سببلرى إرائه ايدر. خالقڭ إختيار و حكمت ايله ايشلهنن پك بيوك بر فعلِ ربوبيتنى هيچه اينديرر. بعضًا غايت درين و بيلينمز و چوق أهمّيتلى، بيڭ جهتده ده حكمتى اولان بر حقيقته فنّى بر نام طاقار. گويا او نام ايله ماهيتى آڭلاشيلدى، عاديلشدى، حكمتسز، معناسز قالدى.
ايشته گل! بلاهت و حماقتڭ نهايتسز درجهلرينه باق كه: يوز صحيفه ايله تعريف ايديلسه و حكمتلرى بيان ايديلسه آنجق تماميله بيلينهجك درين و گنيش بر حقيقتِ مجهولهيه بر نام طاقار؛ معلوم بر شى گبى: «بو بودر» دير. مثلا: «گونشڭ بر مادّهسى، ألكتريقله چارپماسيدر. هم برر إرادۀِ كلّيه و برر إختيارِ عام و برر حاكميتِ نوعيهنڭ عنوانلرى بولونان و «عادت اللّٰه» ناميله ياد ايديلن فطرى قانونلرڭ بريسنه، خصوصى و قصدى بر حادثۀِ ربوبيتى إرجاع ايدر. او إرجاع ايله، اونڭ نسبتنى إرادۀِ إختياريهدن كسر؛ صوڭره طوتار تصادفه، طبيعته حواله ايدر. أبو جهلدن زياده مضاعف بر أجهليت گوسترر. بر نفرڭ ويا بر طابورڭ ظفرلى حربنى بر نظام و قانونِ عسكريهيه إسناد ايدوب؛ قوماندانندن، پادشاهندن، حكومتندن و قصدى حركاتدن علاقهسنى كسر مِثللو عاصى بر ديوانه اولور. هم ميوهدار بر آغاجڭ بر چكردكدن ايجادى گبى، بر طيرناق قدر بر اودون پارچهسندن چوق معجزاتلى بر اوسته، يوز اوقّه مختلف طعاملرى، يوز آرشين مختلف قوماشلرى ياپسه؛ بر آدم او اودون پارچهسنى گوستروب ديسه: «بو ايشلر،