ويرمكله مدهش تخريباته و شرلره سببيت ويرديگى گبى، نفسى و هواسى دائما شرلره و ضررلره ميّال اولديغى ايچون، او كوچك كسبڭ نتيجهسندن حاصل اولان سيّئاتڭ مسؤليتنى، او چكر. چونكه اونڭ نفسى ايستدى و كندى كسبيله سببيت ويردى. و شرّ عدمى اولديغى ايچون، عبد اوڭا فاعل اولدى. جنابِ حق ده خلق ايتدى. ألبته او حدسز جنايتڭ مسؤليتنى، نهايتسز بر عذاب ايله چكمگه مستحق اولور. امّا حسنات و خيرات ايسه، مادام كه وجوديدرلر؛ كسبِ إنسانى و جزءِ إختيارى اونلره علّتِ موجده اولاماز. إنسان، اونده حقيقى فاعل اولاماز. و نفسِ أمّارهسى ده حسناته طرفدار دگلدر، بلكه رحمتِ إلٰهيه اونلرى ايستر و قدرتِ ربّانيه ايجاد ايدر. يالڭز إنسان، ايمان ايله، آرزو ايله، نيّت ايله صاحب اولابيلير. و صاحب اولدقدن صوڭره، او حسنات ايسه، اوڭا أوّلجه ويريلمش اولان وجود و ايمان نعمتلرى گبى سابق حدسز نعمِ إلٰهيهيه بر شكردر، گچمش نعمتلره باقار. وعدِ إلٰهى ايله ويريلهجك جنّت ايسه، فضلِ رحمانى ايله ويريلير. ظاهرده بر مكافاتدر، حقيقتده فضلدر. ديمك سيّئاتده سبب، نفسدر؛ مجازاته بِالذّات مستحقدر. حسناتده ايسه سبب حقدندر، علّت ده حقدندر. يالڭز، إنسان ايمان ايله تصاحب ايدر. «مكافاتنى ايسترم» دييهمز، «فضلنى بكلهرم» دييهبيلير.
اوچنجى سؤال: بياناتِ سابقهدن ده آڭلاشيلييور كه؛ سيّئات، إنتشار و تجاوز ايله تعدّد ايتديگندن، بر سيّئه بيڭ يازيلمالى، حسنه ايسه وجودى اولديغى ايچون مادّةً تعدّد ايتمديگندن و عبدڭ ايجاديله و نفسڭ آرزوسيله اولماديغندن هيچ يازيلماملى ويا بر يازيلمالى ايدى. نهدن سيّئه بر يازيلير، حسنه اون و بعضًا بيڭ يازيلير؟
الجواب: جنابِ حق، كمالِ رحمت و جمالِ رحيميتنى او صورتله گوسترييور.