إعتباريله چوق إمكانِ ذاتيه خاطرينه گلييور كه، ايمانڭ جزم و يقيننه ضرر ويرمز. فقط او، ضرر ويردى ظن ايدر، ضرره دوشر.
هم بعضًا شيطان، قلب اوستندهكى لمّهسى جهتنده جنابِ حق حقّنده فنا سوزلر سويلر. او آدم ظن ايدر كه؛ اونڭ قلبى بوزولمش كه، بويله سويلهيور. تيترهيور. حالبوكه اونڭ تيترهمهسى و قورقماسى و عدمِ رضاسى دليلدر كه: او سوزلر، قلبندن گلمييور، بلكه لمّۀِ شيطانيهدن گلييور ويا شيطان طرفندن إخطار و تخيل ايديلييور.
هم إنسانڭ لطائفى ايچنده تشخيص ايدهمديگم بر ايكى لطيفه وار كه، إختيار و إرادهيى ديڭلهمزلر؛ بلكه ده مسئوليت آلتنه ده گيرهمزلر. بعضًا او لطيفهلر حكم ايدييورلر، حقّى ديڭلهمييورلر، ياڭليش شيلره گيرييورلر. او وقت شيطان او آدمه تلقين ايدر كه: «سنڭ إستعدادڭ حقّه و ايمانه موافق دگل كه، بويله إختيارسز باطل شيلره گيرييورسڭ. ديمك سنڭ قدرڭ، سنى شقاوته محكوم ايتمشدر.» او بيچاره آدم، يأسه دوشوب، هلاكته گيدر.
ايشته شيطانڭ أوّلكى دسيسهلرينه قارشى مؤمنڭ تحصّنگاهى: محقّقينِ أصفيانڭ دستورلريله حدودلرى تعيّن ايدن حقائقِ ايمانيه و محكماتِ قرآنيهدر. و آخردهكى دسيسهلرينه قارشى؛ إستعاذه ايله، أهمّيت ويرمهمكدر. چونكه أهمّيت ويردكجه، نظرِ دقّتى جلب ايتديروب بيور، شيشر. مؤمنڭ بويله معنوى يارهلرينه ترياق و مرهم، سنّتِ سنيهدر.
يدنجى إشارت:
سؤال: معتزله إماملرى، شرّڭ ايجادينى شرّ تلقّى ايتدكلرى ايچون، كفر و ضلالتڭ خلقتنى اللّٰهه ويرمييورلر. گويا اونڭله اللّٰهى تقديس ايدييورلر. «بشر كندى أفعالنڭ خالقيدر» دييه ضلالته گيدييورلر. هم ديرلر: «بر گناهِ كبيرهيى ايشلهين بر مؤمنڭ ايمانى گيدر. چونكه جنابِ حقّه إعتقاد و