يگرمى طوقوزنجى لمعهدن ايكنجى باب
بو ايكنجى باب، «الحمد لِلّٰهِ» حقّندهدر.
ايكنجى باب ايله تعبير ايديلن شو رسالهجكده “الحمد لِلّٰهِ» جملهسنى إنسانلره ديديرتن ايمانڭ صوڭسز فائده و نورلرندن، يالڭز طوقوز دانه بيان ايديلهجكدر.
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
برنجى نقطه:
أوّلا ايكى شى إخطار ايديلهجكدر:
١- فلسفه، هر شيئى چركين، قورقونج گوسترن سياه بر گوزلكدر. ايمان ايسه، هر شيئى گوزل، انسيتلى گوسترن شفّاف، برّاق، نورانى بر گوزلكدر.
٢- بتون مخلوقاتله علاقهدار و هر شيله بر نوع آليش ويريشى اولان و كنديسنى آبلوقه ايدن شيلر ايله لفظًا و معنًا گوروشمك، قونوشمق، قومشولق ايتمگه خلقةً مجبور اولان إنسانڭ صاغ، صول، اوڭ، آرقه، آلت، اوست اولمق اوزره آلتى جهتى واردر.
إنسان مذكور ايكى گوزلگى گوزينه طاقمقله، مذكور جهتلرده بولونان مخلوقاتى، أحوالى گورهبيلير.
صاغ جهت: بو جهتدن مقصد، گچمش زماندر. بناءً عليه فلسفه گوزلگيله صاغ جهته باقيلديغى زمان، ماضى ئولكهسنڭ قيامتى قوپمش، آلتى اوستنه چوريلمش، قراڭلقلى، قورقونج بيوك بر مزارستانى آڭديران بر شكلده گورونهجكدر. و بو گورونوشده إنسان پك بيوك بر دهشته، وحشته، مأيوسيته معروض قالديغنده شبهه يوقدر.
فقط ايمان گوزلگيله او جهته باقيلديغى زمان، حقيقةً او ئولكهنڭ آلتى اوستنه چوريلمش بر شكلده گورونورسه ده، فقط جان تلفى يوقدر. مرتّباتى، ساكنلرى داها گوزل، نورانى بر عالمه نقل ايديلمش اولدقلرى آڭلاشيلييور. و او قبرلر، چوقورلر ده، نورانى بر عالمه گيرمك ايچون قازيلان ير آلتى تونللرى شكلنده تلقّى ايديلهجكدر. ديمك ايمانڭ إنسانلره ويرديگى سُرور، فرحلق، إطمئنان، إنشراح، بيڭلرجه «الحمد لِلّٰهِ» ديديرتن بر نعمتدر.
صول جهت: يعنى، گلهجك زمانه فلسفه گوزلگيله باقيلديغى زمان؛ بزلرى چوروتهجك، ييلان و عقربلره ييديروب إمحا ايدهجك، ظلماتلى، قورقونج، بيوك بر قبر شكلنده گورونهجكدر.
فقط ايمان گوزلگيله باقيليرسه جنابِ حقّڭ خالقِ رحمٰنِ رحيمڭ إنسانلره إحضار ايتديگى چشيد چشيد نفيس، لذيذ مأكولات و مشروباته ظرف اولان بر مائده و بر سفرۀِ رحمانى شكلنده گورونهجكدر. و بيڭلرجه «الحمد لِلّٰهِ» اوقوتديرهرق تكرار ايتديرهجكدر.
اوست جهت: يعنى، سماوات جهتنه فلسفه ايله باقان بر آدم، شو صوڭسز بوشلقده، ميليارلرجه ييلديز و كرهلرڭ (آت قوشوسى گبى ويا عسكرى بر مانوره گبى) ياپدقلرى پك سرعتلى و مختلف حركتلرندن بيوك بر دهشته، وحشته، قورقويه معروض قالاجقدر.
فقط ايمانلى بر آدم باقديغى وقت او غريب، عجيب مانورهنڭ بر قوماندانڭ أمريله نظارتى آلتنده ياپيلديغى گبى؛ سماوات عالمنى تزيين ايدن او ييلديزلرڭ بزه ده ضيادار قنديللر شكلنده اولدقلرينى گورهجك و او آتلر قوشوسنده قورقو، دهشت دگل، اُنسيت و محبّت ايدهجكدر. عالمِ سماواتى شويلهجه تصوير ايدن ايمان نعمتنه ألبته بيڭلرجه «الحمد لِلّٰهِ» سويلهمك آزدر.
آلت جهت: يعنى، أرض عالمنه فلسفه گوزيله باقان إنسان؛ كُرۀِ أرضى باشىبوش، يولارسز، شمسڭ أطرافنده سرسرى گزن بر حيوان گبى ويا تختهلرى قيريق، قپودانسز بر قاييق گبى گورور و دهشته، تلاشه دوشر.
فقط ايمان ايله باقارسه، أرضڭ رحمانى بر سفينه اولوب، اللّٰهڭ قومانداسى آلتنده بتون مأكولات، مشروبات، ملبوساتيله برابر، نوعِ بشرى تنزّه ايچون شمسڭ أطرافنده گزديرن بر سفينه شكلنده گورور. و ايماندن نشئت ايدن شو بيوك نعمته بيوك بيوك «الحمد لِلّٰهِ»لرى سويلهمگه باشلار.
اوڭ جهت: فلسفهجى بر آدم بو جهته باقارسه گورور كه: بتون جانلى مخلوقات (إنسان اولسون، حيوان اولسون) قافله بَقافله بيوك بر سرعتله او جهته گيدوب غائب اولورلر. يعنى، عدمه گيدر، يوق اولورلر. كنديسنڭ ده او يولڭ يولجيسى اولديغنى بيلديگندن، تأثّرندن چيلديرهجق بر حاله گلير.
فقط ايمان نظريله باقان بر مؤمن، إنسانلرڭ او جهته گيديشلرى، سياحتلرى عدم عالمنه دگل، گوچبهلر گبى بر يايلادن بر يايلايه بر انتقالدر. و فانى منزلدن باقى منزله، خدمت چيفتلگندن اجرت دائرهسنه، زحمتلر مملكتندن رحمتلر مملكتنه گوچ ايتمك اولوب، عدم عالمنه گيتمك دگل دييه بو جهتى ممنونيتله قارشيلار.
فقط يول أثناسنده ئولوم، قبر گبى گورونن مشقّتلر نتيجه إعتباريله سعادتلردر. چونكه، نورانى عالملره گيدن يول قبردن گچر و أڭ بيوك سعادتلر بيوك و آجى فلاكتلرڭ نتيجهسيدر. مثلا: حضرتِ يوسف، مصر عزيزلگى گبى بر سعادته، آنجق قارداشلرى طرفندن آتيلديغى قويو و زليخانڭ إفتراسى اوزرينه قونولديغى حپس يوليله نائل اولمشدر. و كذا، رحمِ مادردن دنيايه گلن چوجق، معهود تونلده چكديگى صيقيجى، أزيجى زحمت نتيجهسنده دنيا سعادتنه نائل اولويور.
آرقه جهت: يعنى گريده گلنلره فلسفه نظريله باقيليرسه؛ «ياهو بونلر نرهدن نرهيه گيدييورلر و نه ايچون دنيا مملكتنه گلمشلردر؟» دييه ايديلن سؤاله بر جواب آلينهمديغندن (طبيعى) حيرت و تردّد عذابى ايچنده قالينير.
فقط نورِ ايمان گوزلگيله باقارسه، إنسانلرڭ كائنات سرگيسنده تشهير ايديلن غريب عجيب قدرتڭ معجزهلرينى گورمك و مطالعه ايتمك ايچون سلطانِ أزلى طرفندن گوندريلمش مطالعهجى اولدقلرينى آڭلار. و بونلر او معجزهلرڭ درجۀِ قيمت و عظمتنه و سلطانِ أزلينڭ عظمتنه درجۀِ دلالتلرينه كسبِ وقوف ايتدكلرى نسبتنده درجه و نومرو آلدقدن صوڭره ينه سلطانِ أزلينڭ مملكتنه دونوب گيدهجكلرينى آڭلار. و بو آڭلاييش نعمتنى كنديسنه ايراث ايدن ايمان نعمتنه «الحمد لِلّٰهِ» دييهجكدر.
إخطار: مذكور ظلمتلرى إزاله ايدن ايمان نعمتنه «الحمد لِلّٰهِ» دييه ايديلن حمد دخى بر نعمت اولديغندن، اوڭا ده بر حمد لازمدر. بو ايكنجى حمده ده اوچنجى بر حمد، اوچنجىيه ده دردنجى بر حمد لازمدر. (وَهَلُمَّ جَرًّا) ديمك بر حمدِ واحددن طوغان حمدلردن عبارت غيرِ متناهى بر سلسلۀِ حمديه حصوله گلييور.
ايكنجى نقطه:
جهاتِ ستّهيى تنوير ايدن ايمان نعمتنه ده الحمد لِلّٰهِ ديمسى لازمدر. چونكه، ايمان جهاتِ ستّهنڭ ظلماتنى إزاله ايتمكله (دفع البلا) قبيلندن بيوك بر نعمت صاييلديغى گبى (طبيعى) او جهاتِ ستّهيى تنوير ايتديگى جهتله ده (جلب المنافع) قبيلندن ايكنجى بر نعمت صاييلير. بناءً عليه إنسان فطرى بر مدنيته صاحب اولديغندن جهاتِ ستّهده بولونان مخلوقاتله علاقهدار اولور. و ايمان نعمتيله ده إنسانڭ بتون جهاتِ ستّهدن إستفاده ايدهبيلمهسى إمكانى واردر.
بناءً عليه (اَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللهِ) آيتِ كريمهسنڭ سرّيله، جهاتِ ستّهدن هر هانگى بر جهتله اولورسه إنسان تنوّر ايدر. حتّى مؤمن اولان بر إنسانڭ دنيانڭ قورولوشندن صوڭنه قدر اوزانان معنوى بر عمرى واردر. و إنسانڭ بو معنوى عمرى أزلدن أبده اوزانان بر حياتڭ نورندن مدد و يارديم آلير.
و كذا جهاتِ ستّهيى تنوير ايدن ايمان سايهسنده إنسانڭ شو طار زمان و مكانى گنيش و راحت بر عالمه إنقلاب ايدر. و بو بيوك عالم، بر إنسانڭ خانهسى گبى اولور. و ماضى، مستقبل زمانلرى، إنسانڭ روحنه، قلبنه بر زمانِ حال حكمنده اولور. آرالرنده اوزاقلق قالقييور.
اوچنجى نقطه:
ايمانڭ إستناد و إستمداد نقطهلرينى حاوى اولماسندن ده الحمد لِلّٰهِ ديمسنى إقتضا ايدر.
أوت نوعِ بشر، عجزى و دشمنلرڭ كثرتى طولاييسيله طايانهجق بر نقطۀِ إستناده محتاجدر كه، دشمنلرينى دفع ايچون او نقطهيه إلتجا ايتسين. و كذا كثرتِ حاجات و شدّتِ فقر طولاييسيله ده إستمداد ايدهجك بر نقطۀِ إستمداده محتاجدر كه، اونڭ يارديميله إحتياجلرينى دفع ايتسين.
أى إنسان! سنڭ نقطۀِ إستنادڭ آنجق و آنجق اللّٰهه اولان ايماندر. روحنه، وجداننه نقطۀِ إستمداد ايسه آنجق آخرته اولان ايماندر. بناءً عليه بو هر ايكى نقطهدن خبرى اولميان بر إنسانڭ قلبى، روحى توحّش ايدر؛ وجدانى دائما معذّب اولور. لٰكن برنجى نقطهيه إستناد و ايكنجيسندن ده إستمداد ايدن آدم قلبًا و روحًا پك چوق ذوق و لذّتلرى، انسيتلرى حسّ ايدر كه؛ هم متسلّى، هم وجدانى مطمئن اولور.
دردنجى نقطه:
ايمان نورى لذائذِ مشروعهنڭ زواله باشلادقلرى زمان حاصل اولان ألملرى، أمثالنڭ ورود و گلمكده اولدقلرينى گوسترمكله إزاله ايدر. و كذا نعمتلرڭ دوام ايدوب تناقص ايتمهمسنى، نعمتلرڭ منبعنى گوسترمكله تأمين ايدر.
و كذا فراق و آيريلمالرڭ ألملرينى تجدّدِ أمثالنڭ لذّتنى گوسترمكله إزاله ايدر. يعنى زوال دوشونجهسيله بر لذّتده چوق ألملر اولور كه، ايمان او ألملرى تجدّدِ أمثال ايله إخطار و إزاله ايدر. مع هذا لذّتلرڭ تجدّدنده ده باشقه لذّتلر واردر. أوت بر ثمرهنڭ شجرهسى اولماسه، او ثمرهده منحصر قالان لذّت، اونڭ يمهسيله زائل اولور و زوالى ده موجبِ تأثّر اولور. فقط او ثمرهنڭ شجرهسى معروف ايسه، او ثمرهنڭ زوالندن ألم حاصل اولمايور، چونكه يرينه گلن وار. و عين زمانده، تجدّد حدِّ ذاتنده بر لذّتدر.
و كذا روحِ بشرى أڭ زياده صيقان، آيريلمالردن نشئت ايدن ألملردر. نورِ ايمان او ألملرى تجدّدِ أمثال و تحدّثِ وصال اميديله إزاله ايدر.
بشنجى نقطه:
إنسان شو موجوداتدن كنديسنه دشمن و أجنبى توهّم ايتديگى ويا ئولولر، يتيملر گبى حياتسز، پريشان وهم ايتديگى شيلرى نورِ ايمان، أحباب و قارداش صفتيله گوسترر و حياتدار تسبيحخوٰان (تسبيح ايدن) شكلنده إرائه ايدر.
يعنى غفلت ايله باقان آدم، عالمڭ موجوداتنى دشمن گبى مضر تلقّى ايدهرك توحّش ايدر. و أشيايى أجنبيلر گبى گورور. چونكه ضلالت نظرنده ماضى و إستقبال زمانلرندهكى أشيا آراسنده اخوّت، قارداشلق رابطهسى، باغلانيشى يوقدر. آنجق زمانِ حالده أشيا آراسنده كوچك، جزئى بر علاقه اولور. بناءً عليه أهلِ ضلالتڭ يكديگرينه اولان اخوّتلرى، بيڭلر سنهلك اوزون بر زمانده بر دقيقه قدردر.
و كذا ايمان نظرى بتون أجرامى حياتدار، بربرينه انسيتلى اولدقلرينى گورويور. و هر بر جِرمڭ لسانِ حاليله خالقنڭ تسبيحاتنى ياپمقده اولديغنى ده گوسترييور. ايشته بو إعتبارله بتون أجرامڭ كنديلرينه گوره بر نوع حيات و روحلرى واردر. بناءً عليه ايمانڭ شو گوروشنه نظرًا او أجرامده دهشت، وحشت يوقدر. اُنسيت و محبّت واردر.
ضلالت نظرى، مطلوبلرينى تحصيل ايتمكدن عاجز اولان إنسانلرڭ صاحبسز، حاميسز اولدقلرينى تلقّى ايدر و حزن، كدر، عجزلرندن طولايى آغلايان يتيملر گبى ظن ايدر. ايمان نظرى ايسه، جانلى مخلوقاته، آغلار يتيملر گبى دگل، آنجق مكلّف مأمور، موظّف ذاكر و تسبيحخوٰان عباد صفتيله باقار.
آلتنجى نقطه:
نورِ ايمان، دنيا و آخرت عالملرينى چشيد چشيد نعمتلره ظرف ايكى سفره ايله تصوير ايدر كه؛ مؤمن اولان كيمسه ايمان أليله و ظاهرى، باطنى طويغولريله و معنوى، روحى اولان لطائفيله او سفرهلردن إستفاده ايدييور. ضلالت نظرنده ايسه، ذوى الحياتڭ دائرۀِ إستفادهسى كوچولور، مادّى لذّتلره منحصردر.
ايمان نظرنده، سماوات و أرضى إحاطه ايدن بر دائره قدر توسّع ايدر. أوت بر مؤمن، گونشى كندى خانهسنڭ طامنده آصيلمش بر لوكس؛ قمرى بر إداره لامباسى عدّ ايدهبيلير. و بو إعتبار ايله شمس، قمر كنديسنه برر نعمت اولور. بناءً عليه مؤمن اولان ذاتڭ دائرۀِ إستفادهسى سماواتدن داها گنيش اولور. أوت قرآنِ معجز البيان
﴿وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ۞ وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِى الْبَرِّ وَالْبَحْرِ﴾
آيتلرڭ بلاغتيله، ايماندن نشئت ايدن شو خارقه إحسانلره، إنعاملره إشارت ايدييور.
يدنجى نقطه:
نورِ ايمان ايله بيلينير كه: اللّٰهڭ وارلغى بتون نعمتلرڭ فوقنده اويله بيوك بر نعمتدر كه؛ صوڭسز نعمتلرڭ أنواعنى، نهايتسز إحسانلرڭ جنسلرينى، صاييسز عطيّهلرڭ صنفلرينى حاوى بر منبع و بر قايناقدر. بناءً عليه ذرّاتِ عالمڭ عددنجه ايمان نعمتنه حمد و ثنا ايتمك بر بورجدر. رسالۀِ نورڭ أجزاسنده بر قسمنه إشارتلر ياپيلمشدر. مع هذا ايمانِ بِاللّٰهدن بحث ايدن رسالۀِ نورڭ جزءلرى، بو نعمتدن پردهيى قالديرهرق گوسترييور.
(اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ) لامِ إستغراقله إشارت ايتديگى عموم حمدلر ايله حمد ايديلمهسى لازم اولان نعمتلردن بريسى ده، رحمانيت نعمتيدر. أوت رحمانيت، ذوى الحياتدن رحمته مظهر اولانلرڭ صاييسنجه نعمتلرى تضمّن ايتمشدر. چونكه بِالخاصّه إنسان، هر بر ذىحياتله علاقهداردر. بو إعتبار ايله إنسان هر ذىحياتڭ سعادتيله سعيدلشير و ألملريله متأثّر اولور. اويله ايسه هر هانگى بر فردده بولونان بر نعمت، آرقداشلرينه ده بر نعمتدر.
و كذا والدهلرڭ شفقتلريله نعمتلهنن چوجقلرڭ صاييسنجه نعمتلرى تضمّن ايدوب اوڭا گوره حمدلره، ثنالره كسبِ إستحقاق ايدنلردن بريسى ده رحيميتدر. أوت آننهسز آج بر چوجغڭ آغلاماسندن متأثّر و آجييان بر وجدان صاحبى، ألبته والدهلرڭ چوجقلرينه اولان شفقتلرندن ذوق آلير، ممنون و محظوظ اولور. ايشته بو گبى ذوقلر برر نعمتدر، حمد و شكر ايسترلر.
و كذا كائناتده مندمج حكمتلرڭ بتون أنواع و أفرادى عددنجه حمد و شكرلرى إقتضا ايدنلردن بريسى ده حكيميتدر. زيرا إنسانڭ نفسى، رحمانيتڭ جلوهلريله، قلبى ده رحيميتڭ تجلّياتيله نعمتلندكلرى گبى؛ إنسانڭ عقلى ده حكيميتڭ لطائفيله ذوق آلير، تلذّذ ايدر. ايشته بو إعتبارله آغز طولوسيله «الحمد لِلّٰهِ» سويلهمكله حمد و ثنالرى إستلزام ايدر.
و كذا أسماءِ حسنىدن «وارث» إسمنڭ تجلّياتى عددنجه و بابالر گبى اصولڭ زوالندن صوڭره باقى قالان فروعاتڭ صاييسنجه و عالمِ آخرتڭ موجوداتى عددنجه و اُخروى مكافاتلرى آلمغه مدار اولمق اوزره حفظ ايديلن بشرڭ عمللرى صاييسنجه، صداسيله شو فضايى طولديرهجق قدر بيوك بر الحمد لِلّٰهِ ايله حمد ايديلهجك حفيظيت نعمتيدر. چونكه نعمتڭ دوامى، نعمتڭ ذاتندن داها قيمتليدر. لذّتڭ بقاسى، لذّتدن داها لذيذدر. جنّتده دوام، جنّتڭ فوقندهدر و هكذا... بناءً عليه جنابِ حقّڭ حفيظيتى تضمّن ايتديگى نعمتلر، بتون كائناتده موجود بتون نعمتلردن داها چوق و داها اوستندهدر. بو إعتبارله آغيز طولوسى ايله بر الحمد لِلّٰهِ ايستر.
شو ذكر ايديلن درت إسمه باقى قالان أسماءِ حسنىيى قياس ايت كه؛ هر بر إسمنده صوڭسز نعمتلر بولونديغى ايچون صوڭسز حمدلرى، شكرلرى إستلزام ايدرلر.
و كذا بتون نعمت خزينهلرينى آچمق صلاحيتنده اولان نعمتِ ايمانه وسيله اولان حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلام دخى اويله بيوك بر نعمتدر كه؛ نوعِ بشر إلىالأبد او ذاتى (عصم) مدح و ثنا ايتمگه بورجليدر.
و كذا مادّى و معنوى بتون نعمتلرڭ أنواعنه فهرسته و قايناق اولان إسلاميت و قرآن نعمتى ده غيرِ متناهى حمدلرى بِالإستحقاق إستلزام ايدر.
سكزنجى نقطه:
اويله بر اللّٰهه حمد اولسون كه، كائنات ايله تعبير ايديلن شو كتابِ كبير و اونڭ تفسيرى اولان قرآنِ عظيم الشانڭ بياننه گوره بتون بابلريله فصللرى و بتون صحيفهلريله سطرلرى و بتون كلماتيله حرفلرى، او ذاتِ أقدسه (صفاتِ جماليه و كماليهسنى إظهار ايله) حمد و ثناخواندر.
شويله كه: او كتابِ كبيرڭ هر بر نقشى، كوچك اولسون بيوك اولسون (قارنجه قدرنجه) واحد و صمد اولان نقّاشنڭ أوصافِ جلاليهسنى إظهار ايله حمد و ثنالر ايدر.
و كذا او كتابڭ هر بر يازيسى رحمٰن و رحيم اولان كاتبنڭ أوصافِ جماليهسنى گوسترمكله ثناخوان اولويور.
و كذا او كتابڭ هر بر نظمى، قصيدهسى قدير، عليم اولان ناظمنى تقديس ايله تحميد أيلر.
و كذا، او كتابڭ بتون يازيلرى، نقطهلرى، نقشلرى، أسماءِ حسنىنڭ تجلّيات و جلوهلرينه معكس و مظهر اولمق جهتيله او ذاتِ أقدسى تقديس، تحميد، تمجيد ايله ثناخواندر.
طوقوزنجى نقطه:
اَلْحَمْدُ مِنَ اللّٰهِ بِاللّٰهِ عَلَىاللّٰهِ لِلّٰهِ....... (*)
سعيد النورسى
___
(*): بو گبى شفرهلرڭ آناختارى بنده يوقدر كه آچايم. مع هذا اوروجلى بر قفا، نه او شفرهلرى آچابيلير و نه او ضربلرى ياپابيلير. قصوره باقمهيڭز. بو قدرى ده آنجق ينه مؤلّفنڭ معنوى يارديميله و ليلۀِ قدرڭ بركتيله و مولانانڭ قومشولغندن إستفاده ايله ياپابيلدم.
مترجم
عبد المجيد النورسى
___
* * *
بشنجى كلمه:
(وَلَهُ الْحَمْدُ) يعنى: حمد و ثنا، مدح و منّت اوڭا مخصوصدر، اوڭا لايقدر. ديمك نعمتلر اونڭدر و اونڭ خزينهسندن چيقار. خزينه ايسه، دائميدر.
ايشته شو كلمه، شويله مژده ويروب دييور كه:
أى إنسان! نعمتڭ زوالندن ألم چكمه. چونكه رحمت خزينهسى توكنمز. و لذّتڭ زوالنى دوشونوب، او ألمدن فرياد ايتمه. چونكه او نعمت ميوهسى، بر رحمتِ بىنهايهنڭ ثمرهسيدر. آغاجى باقى ايسه، ميوه گيتسه ده يرينه گلن وار. نعمتڭ لذّتى ايچنده، او لذّتدن يوز درجه داها زياده لذّتلى بر إلتفاتِ رحمتى حمد ايله دوشونوب، لذّتى بردن يوز درجه ياپابيليرسڭ. ناصلكه بر پادشاهِ ذىشانڭ سڭا هديه ايتديگى بر ألما لذّتى ايچنده يوز بلكه بيڭ ألمانڭ لذّتنڭ فوقنده، بر إلتفاتِ شاهانه لذّتنى سڭا إحساس و إحسان ايدر. اويله ده: (لَهُ الْحَمْدُ) كلمهسيله، يعنى حمد و شكر ايله، يعنى نعمتدن إنعامى حسّ ايتمكله، يعنى منعمى طانيمقله و إنعامنى دوشونمكله، يعنى اونڭ رحمتنڭ إلتفاتنى و شفقتنڭ توجّهنى و إنعامنڭ دوامنى دوشونمكله؛ نعمتدن بيڭ درجه داها لذيذ، معنوى بر لذّت قپوسنى سڭا آچار.
* * *
إعلم أيّها العزيز!
جنابِ حق سنى عدمدن وجوده و وجودڭ پك چوق أشكال و وضعيتلرندن أڭ يوكسگى مسلم صفتيله إنسان صورتنه گتيرمشدر. مبدأِ حركتڭ ايله صوڭ آلديغڭ صورت آراسنده متعدّد وضعيتلرڭ، منزللرڭ و أطوار و أحوالڭ هر بريسى سڭا عائد نعمتلر دفترينه قيد ايديلمشدر. بو إعتبارله، سنڭ گچيرمش اولديغڭ زمان شريدينه ألماس گبى نعمتلر ديزيلمش، تام بر گردانلق ويا نعمتلرڭ أنواعنه بر فهرسته شكلنى ويرييور.
بناءً عليه گچيرمش اولديغڭ وجودڭ هر منزلنده و وضعيتنده، أطوارنده، أحوالنده: "ناصل بو نعمته واصل اولدڭ؟ نه ايله مستحق اولدڭ؟ و شكرنده بولوندڭ مى؟" دييه سؤاله چكيلهجكسڭ. چونكه وقوعه گلن حاللر سؤاله تابعدر. امّا إمكانده قالوب وقوعه گلمهين شيلر سؤاله تابع دگلدر.
گچيرمش اولديغڭ أحوال، وقوعاتدر. گلهجك أحوالڭ عدمدر. وجود مسئولدر، عدم ايسه مسئول دگلدر.
اويله ايسه، ماضيده شكرينى أدا ايتمديگڭ نعمتلرڭ شكرينى قضا ايتمك لازمدر.
* * *
أوت بو حياتڭ غايهسى و نتيجهسى حياتِ أبديه اولديغى گبى بر ميوهسى ده، حياتى ويرن ذاتِ حىّ و محيىيه قارشى شكر و عبادت و حمد و محبّتدر كه؛ بو شكر و محبّت و حمد و عبادت ايسه؛ حياتڭ ميوهسى اولديغى گبى، كائناتڭ غايهسيدر.
و بوندن آڭلا كه؛ بو حياتڭ غايهسنى «راحتجه ياشامق و غفلتلى لذّتلنمك و هوسكارانه نعمتلنمكدر» ديينلر، غايت چركين بر جهالتله؛ منكِرانه، بلكه ده كافرانه، بو پك چوق قيمتدار اولان حيات نعمتنى و شعور هديهسنى و عقل إحساننى إستخفاف و تحقير ايدوب، دهشتلى بر كفرانِ نعمت ايدرلر.
* * *