شى، ماضيده نظرى اولابيلير. هم ده مدنيلرڭ معلومى، بدويلره مجهول اولابيلير. هم ده ماضى‌ يى، مستقبله قياس ايتمك، بر قياسِ خادعِ مشبّطدر. هم ده أهلِ وبر و باديه‌نڭ بساطتى ايسه، أهلِ مَدَرْ و مدنيتڭ حيله و دسائسنه متحمّل دگلدر. أوت، نعم؛ حيله مدنيتڭ پرده‌سى آلتنده تستّر ايده‌بيلير. هم ده پك چوق علوم، عادات و أحوال و وقوعاتڭ تلقيناتيله تشكّل ايده‌بيلير. هم ده بشرڭ نورِ نظرى، مستقبله نفوذ ايده‌مز. مستقبله مخصوص اولان شيلرى گوره‌مز. هم ده بشرڭ قانونى ايچون بر عمرِ طبيعى واردر. نفسِ بشر گبى او ده إنقطاع ايدر. هم ده محيط، زمان و مكانڭ، نفوسڭ أحوالنده بيوك بر تأثيرى واردر. هم ده أسكيده خارق العاده اولان شيلر، شيمدى عادى صيره‌سنه گچه‌بيلير. زيرا مبادى تكمّل ايتمشلر... هم ده ذكاء أگر چندان خارقه اولسه ده، بر فنّڭ تكميلنه كافى دگلدر. ناصل چوق فنلرده كفايت ايده‌جكدر؟