موازنه ايتمكدر. هم ده مكاتبِ عاليهده ألف و با اوقونمييور. ماهيتِ علم بر دخى اولسه، صورتِ تدريسى باشقهدر. أوت ماضى دينيلن مكتبِ حسّياتله، إستقبال دينيلن مدرسۀِ أفكار بر طرزده دگلدر. أوّلا: أبناءِ ماضيدن مرادم، إسلاملرڭ غيريسندن اوننجى عصردن أوّل اولان قرونِ وسطىٰ و اولٰىدر. امّا ملّتِ إسلام، اوچ يوز سنهيه قدر ممتاز و سرفراز و بش يوز سنهيه قدر فى الجمله مظهرِ كمالدر. بشنجى عصردن اون ايكنجى عصره قدر بن ماضيله تعبير ايدرم، اوندن صوڭره مستقبل ديرم. بوندن صوڭره معلومدر كه: إنسانده مدبّرِ غالب، يا عقل ويا بصردر. تعبيرِ ديگر ايله يا أفكار ويا حسّياتدر. وياخود يا حقدر ويا قوّتدر. وياخود يا حكمت ويا حكومتدر. وياخود يا ميولاتِ قلبيهدر ويا تمايلاتِ عقليهدر. وياخود يا هوا ويا هُدادر. بوڭا بناءً گورويورز كه: أبناءِ ماضينڭ بر درجه صافى اولان أخلاق و خالص اولان حسّياتلرى غلبه چالارق، غيرِ منوّر اولان أفكارلرينى إستخدام ايدهرك، شخصيات و