اون يدنجى سوزڭ ايكنجى مقامندهكى مناجات
﴿هٰذِهِ الْمُنَاجَاةُ تَخَطَّرَتْ فِى الْقَلْبِ هٰكَذَا بِالْبَيَانِ الْفَارِسٖى﴾
(يعنى بو مناجات، قلبه فارسى اولارق تخطّر ايتديگندن فارسى يازيلمشدر. أوّلجه مطبوع اولان «حباب رسالهسى»نده درج ايديلمشدى.)
﴿يَارَبْ بَشَشْ جِهَتْ نَظَرْ مٖيكَرْدَمْ دَرْدِ خُودْرَا دَرْمَانْ نَمٖى دٖيدَمْ﴾
يا ربّ! توكّلسز، غفلتله، إقتدار و إختيارمه طايانوب درديمه درمان آرامق ايچون جهاتِ ستّه دينلن آلتى جهتده نظر گزديردم. مع التأسّف درديمه درمان بولامادم. معنًا بڭا دينلدى كه: «يتمز مى درد، درمان سڭا.»
﴿دَرْرَاسْتْ مٖى دٖيدَمْ كِه دٖى رُوزْ مَزَارِ پَدَرِ مَنَسْتْ﴾
أوت، غفلتله صاغمدهكى گچمش زماندن تسلّى آلمق ايچون باقدم. فقط گوردم كه: دونكى گون، پدريمڭ قبرى و گچمش زمان، أجداديمڭ بر مزارِ أكبرى صورتنده گوروندى. تسلّى يرينه وحشت ويردى.
(ايمان، او وحشتلى مزارِ أكبرى، انسيتلى بر مجلسِ منوّر و بر مجمعِ أحباب گوسترر.)
﴿وَدَرْ چَپْ دٖيدَمْ كِه فَرْدَا قَبْرِ مَنَسْتْ﴾
صوڭره صولدهكى إستقباله باقدم. درمان بولامادم. بلكه يارينكى گون، بنم قبرم و إستقبال ايسه، أمثالمڭ و نسلِ آتينڭ بر قبرِ أكبرى صورتنده گورونوب اُنسيت دگل، بلكه وحشت ويردى.
(ايمان و حضورِ ايمان، او دهشتلى قبرِ أكبرى سَويملى سعادت سرايلرنده بر دعوتِ رحمانيه گوسترر.)
﴿وَاٖيمْرُوزْ تَابُوتِ جِسْمِ پُرْ اِضْطِرَابِ مَنَسْتْ﴾
صولدن دخى خير گورونمديگى ايچون، حاضر گونه باقدم. گوردم كه: شو گون، گويا بر تابوتدر. حركتِ مذبوحانهده اولان جسممڭ جنازهسنى طاشييور.
(ايمان، او تابوتى، بر تجارتگاه و شعشعهلى بر مسافرخانه گوسترر.)
﴿بَرْ سَرِ عُمْرْ جَنَازَۀِ مَنْ اٖيسْتَادَه اَسْتْ﴾
إشبو جهتدن دخى دوا بولامادم. صوڭره باشمى قالديروب، شجرۀِ عمريمڭ باشنه باقدم. گوردم كه: او آغاجڭ تك ميوهسى، بنم جنازهمدر كه، او آغاجڭ اوستنده طورييور، بڭا باقييور.
(ايمان، او آغاجڭ ميوهسنى جنازه دگل، بلكه أبدى حياته مظهر و أبدى سعادته نامزد اولان روحمڭ أسكيمش يوواسندن ييلديزلرده گزمك ايچون چيقديغنى گوسترر.)
﴿دَرْ قَدَمْ اٰبِ خَاكِ خِلْقَتِ مَنْ وَخَاكِسْتَرِ عِظَامِ مَنَسْتْ﴾
او جهتدن دخى مأيوس اولوب باشمى آشاغىيه أگدم. باقدم كه: آشاغيده آياق آلتنده كميكلريمڭ طوپراغى ايله مبدأِ خلقتمڭ طوپراغى بربرينه قاريشمش گوردم. درمان دگل، درديمه درد قاتدى.
(ايمان، او طوپراغى رحمت قپوسى و جنّت صالوننڭ پردهسى اولديغنى گوسترر.)
﴿چُونْ دَرْ پَسْ مٖينِگَرَمْ بٖينَمْ اٖينْ دُنْيَاءِ بٖى بُنْيَادْ هٖيچْ دَرْ هٖيچَسْتْ﴾
اوندن دخى نظرى چويروب آرقهمه باقدم. گوردم كه: أساسسز، فانى بر دنيا، هيچلك درهلرنده و عدم ظلماتنده يووارلانوب گيدييور. درديمه مرهم دگل، بلكه وحشت و دهشت زهرينى علاوه ايتدى.
(ايمان او ظلماتده يووارلانان دنيايى، وظيفهسى بيتمش، معناسنى إفاده ايتمش، نتيجهلرينى كندينه بدل وجودده بيراقمش مكتوباتِ صمدانيه و صحائفِ نقوشِ سبحانيه اولديغنى گوسترر.)
﴿وَدَرْ پٖيشْ اَنْدَازَۀِ نَظَرْ مٖيكُنَمْ دَرِ قَبِرْ كُشَادَه اَسْتْ
وَرَاهِ اَبَدْ بَدُورِ دِرَازْ بَدٖيدَارَسْتْ﴾
اونده دخى خير گورمهديگم ايچون اوڭ طرفمه، ايلرىيه نظريمى گوندردم. گوردم كه: قبر قپوسى يوليمڭ باشنده آچيق گورونوب؛ اونڭ آرقهسنده أبده گيدن جادّه، اوزاقدن اوزاغه نظره چارپييور.
(ايمان، او قبر قپوسنى، عالمِ نور قپوسى و او يول دخى، سعادتِ أبديه يولى اولديغنى گوسترديگندن دردلريمه هم درمان، هم مرهم اولور.)
﴿مَرَا جُزْ جُزْءِ اِخْتِيَارٖى چٖيزٖى نٖيسْتْ دَرْ دَسْتْ﴾
ايشته شو آلتى جهتده اُنسيت و تسلّى دگل، بلكه دهشت و وحشت آلديغم اونلره مقابل بنم أليمده بر جزءِ إختياريدن باشقه هيچ بر شى يوقدر كه، اوڭا طايانوب اونڭله مقابله ايدهيم.
(ايمان، او جزءِ لايتجزّا حكمندهكى جزءِ إختيارى يرينه، غيرِ متناهى بر قدرته إستناد ايتمك ايچون بر وثيقه ويرر و بلكه ايمان بر وثيقهدر.)
﴿كِه اُو جُزْءْ هَمْ عَاجِزْ هَمْ كُوتَاهُ و هَمْ كَمْ عَيَارَسْتْ﴾
حالبوكه او جزءِ إختيارى دينلن سلاحِ إنسانى هم عاجز، هم قيصهدر. هم عيارى نقصاندر. ايجاد ايدهمز، كسبدن باشقه هيچ بر شى ألندن گلمز.
(ايمان، او جزءِ إختيارىيى، اللّٰه نامنه إستعمال ايتديروب، هر شيئه قارشى كافى گتيرر. بر عسكرڭ جزئى قوّتنى دولت حسابنه إستعمال ايتديگى وقت، بيڭلر قوّتندن فضله ايشلر گورمسى گبى.)
﴿نَه دَرْ مَاضٖى مَجَالِ حُلُولْ نَه دَرْ مُسْتَقْبَلْ مَدَارِ نُفُوذْ اَسْتْ﴾
نه گچمش زمانه حلول ايدهبيلير، نه ده گلهجك زمانه نفوذ ايدهبيلير. ماضى و مستقبله عائد أمللريمه و ألملريمه فائدهسى يوقدر.
(ايمان، ديزگيننى جسمِ حيوانينڭ ألندن آلوب قلبه، روحه تسليم ايتديگى ايچون؛ ماضىيه نفوذ و مستقبله حلول ايدهبيلير. چونكه قلب و روحڭ دائرۀِ حياتى گنيشدر.)
﴿مَيْدَانِ اُو اٖينْ زَمَانِ حَالْ و يَكْ اٰنِ سَيَّالَسْتْ﴾
او جزءِ إختيارينڭ ميدانِ جولانى، قيصهجق شو زمانِ حاضر و بر آنِ سيّالدر.
﴿بَا اٖينْ هَمَه فَقْرْهَا وَضَعْفْهَا قَلَمِ قُدْرَتِ تُو اٰشِكَارَه نُوِشْتَه اَسْتْ
دَرْ فِطْرَتِ مَا مَيْلِ اَبَدْ وَاَمَلِ سَرْمَدْ﴾
ايشته شو بتون إحتياجلرمله و ضعيفلگمله و فقر و عجزمله برابر آلتى جهتدن گلن دهشتلر و وحشتلرله پريشان بر حالده ايكن؛ قلمِ قدرتله صحيفۀِ فطرتمده أبده اوزانان آرزولر و سرمده ياييلان أمللر آشكاره بر صورتده يازيلمشدر، ماهيتمده درج ايديلمشدر.
﴿بَلْكِه هَرْ چِه هَسْتْ ، هَسْتْ﴾
بلكه دنياده نه وارسه، نمونهلرى فطرتمده واردر. عموم اونلره قارشى علاقهدارم. اونلر ايچون چاليشديرييورم، چاليشييورم.
﴿دَائِرَۀِ اِحْتِيَاجْ مَانَنْدِ دَائِرَۀِ مَدِّ نَظَرْ بُزُرْگٖى دَارَسْتْ﴾
إحتياج دائرهسى، نظر دائرهسى قدر بيوكدر، گنيشدر.
﴿خَيَالْ كُدَامْ رَسَدْ اِحْتِيَاجْ نٖيزْ رَسَدْ
دَرْ دَسْتْ هَرْچِه نٖيسْتْ دَرْ اِحْتِيَاجْ هَسْتْ﴾
حتّى خيال نرهيه گيتسه، إحتياج دائرهسى دخى اورايه گيدر. اوراده ده حاجت واردر. بلكه هر نه كه ألده يوق، إحتياجده واردر. ألده اولميان، إحتياجده واردر. ألده بولونميان ايسه حدسزدر.
﴿دَائِرَۀِ اِقْتِدَارْ هَمْچُو دَائِرَۀِ دَسْتِ كُوتَاهْ كُوتَاهَسْتْ﴾
حالبوكه دائرۀِ إقتدار، قيصه أليمڭ دائرهسى قدر قيصه و طاردر.
﴿پَسْ فَقْرُ و حَاجَاتِ مَا بَقَدْرِ جِهَانَسْتْ﴾
ديمك فقر و إحتياجلرم، دنيا قدردر.
﴿وَسَرْمَايَۀِ مَا هَمْ چُو جُزْءِ لَايَتَجَزَّا اَسْتْ﴾
سرمايهم ايسه، جزءِ لايتجزّا گبى جزئى بر شيدر.
﴿اٖينْ جُزْءْ كُدَامْ وَاٖينْ كَائِنَاتِ حَاجَاتْ كُدَامَسْتْ﴾
ايشته شو جهان قدر و ميليارلر ايله آنجق إستحصال ايديلن حاجت نرهده؟ و بو بش پارهلق جزءِ إختيارى نرهده؟ بونڭله اونلرڭ مبايعهسنه گيدلمز. بونڭله اونلر قزانيلماز. اويله ايسه باشقه بر چاره آرامق گركدر.
﴿پَسْ دَرْ رَاهِ تُو اَزْ اٖينْ جُزْءْ نٖيزْ بَازْ مٖى گُذَشْتَنْ چَارَۀِ مَنْ اَسْتْ﴾
او چاره ايسه شودر كه: او جزءِ إختياريدن دخى واز گچوب، إرادۀِ إلٰهيهيه ايشنى بيراقوب، كندى حول و قوّتندن تبرّى ايدوب، جنابِ حقّڭ حول و قوّتنه إلتجا ايدهرك حقيقتِ توكّله ياپيشمقدر. يا ربّ! مادام چارۀِ نجات بودر. سنڭ يولڭده او جزءِ إختياريدن واز گچييورم و أنانيتمدن تبرّى ايدييورم.
﴿تَا عِنَايَتِ تُو دَسْتْگٖيرِ مَنْ شَوَدْ رَحْمَتِ بٖى نِهَايَتِ تُو پَنَاهِ مَنْ اَسْتْ﴾
تا سنڭ عنايتڭ، عجز و ضعفمه مرحمةً أليمى طوتسون. هم تا سنڭ رحمتڭ، فقر و إحتياجمه شفقت ايدوب بڭا إستنادگاه اولابيلسين، كندى قپوسنى بڭا آچسين.
﴿اٰنْ كَسْ كِه بَحْرِ بٖى نِهَايَتِ رَحْمَتْ يَافْتْ اَسْتْ
تَكْيَه نَه كُنَدْ بَرْ اٖينْ جُزْءِ اِخْتِيَارٖى كِه يَكْ قَطْرَه سَرَابَسْتْ﴾
أوت، هر كيم كه رحمتڭ نهايتسز دڭزينى بولسه، ألبته بر قطره سراب حكمنده اولان جزءِ إختيارينه إعتماد ايتمز؛ رحمتى بيراقوب اوڭا مراجعت ايتمز...
﴿اَيْوَاهْ اٖينْ زِنْدِگَانٖى هَمْ چُو خَابَسْتْ وٖينْ عُمْرِ بٖى بُنْيَادْ هَمْ چُو بَادَسْتْ﴾
أيواه! آلداندق. شو حياتِ دنيويهيى ثابت ظن ايتدك. او ظن سببيله بتون بتون ضايع ايتدك. أوت شو گذرانِ حيات بر اويقودر، بر رؤيا گبى گچدى. شو تملسز عمر دخى، بر روزگار گبى اوچار گيدر...
﴿اِنْسَانْ بَزَوَالْ دُنْيَا بَفَنَا اَسْتْ اٰمَالْ بٖى بَقَا اٰلَامْ بَبَقَا اَسْتْ﴾
كندينه گووهنن و أبدى ظن ايدن مغرور إنسان، زواله محكومدر. سرعتله گيدييور. خانۀِ إنسان اولان دنيا ايسه، ظلماتِ عدمه سقوط ايدر. أمللر بقاسز، ألملر روحده باقى قالير.
﴿بِيَا اَىْ نَفْسِ نَافَرْجَامْ وُجُودِ فَانٖى خُودْرَا فَدَا كُنْ
خَالِقِ خُودْرَا كِه اٖينْ هَسْتٖى وَدٖيعَه هَسْتْ﴾
مادام حقيقت بويلهدر؛ گل أى حياته چوق مشتاق و عمره چوق طالب و دنيايه چوق عاشق و حدسز أمللر ايله و ألملر ايله مبتلا بدبخت نفسم! اويان، عقلڭى باشڭه آل! ناصلكه ييلديز بوجگى، كندى ايشيقجغنه إعتماد ايدر؛ گيجهنڭ حدسز ظلماتنده قالير. بال آريسى، كندينه گووهنمديگى ايچون، گوندوزڭ گونشنى بولور. بتون دوستلرى اولان چيچكلرى، گونشڭ ضياسيله يالديزلانمش مشاهده ايدر. اويله ده: كنديڭه، وجوديڭه و أنانيتڭه طايانسهڭ؛ ييلديز بوجگى گبى اولورسڭ. أگر سن، فانى وجوديڭى، او وجودى سڭا ويرن خالقڭ يولنده فدا ايتسهڭ، بال آريسى گبى اولورسڭ. حدسز بر نورِ وجود بولورسڭ. هم فدا ايت. چونكه شو وجود، سنده وديعه و أمانتدر.
﴿وَمُلْكِ اُو وَاُو دَادَه فَنَا كُنْ تَا بَقَا يَابَدْ
اَزْ اٰنْ سِرّٖى كِه ، نَفْىِ نَفْىْ اِثْبَاتْ اَسْتْ﴾
هم اونڭ ملكيدر، هم او ويرمشدر. اويله ايسه، منّت ايتميهرك و چكينميهرك فنا ايت، فدا ايت؛ تا بقا بولسون. چونكه نفىِ نفى، إثباتدر. يعنى: يوق، يوق ايسه؛ او واردر. يوق، يوق اولسه؛ وار اولور.
﴿خُدَاىِ پُرْكَرَمْ خُودْ مُلْكِ خُودْرَا مٖى خَرَدْ اَزْ تُو
بَهَاىِ بٖى كَرَانْ دَادَه بَرَاىِ تُو نِگَاهْ دَارَسْتْ﴾
خالقِ كريم، كندى ملكنى سندن صاتون آلييور. جنّت گبى بيوك بر فيآتى ويرر. هم او ملكى سنڭ ايچون گوزلجه محافظه ايدييور. قيمتنى يوكسلتديرييور. ينه سڭا، هم باقى، هم مكمّل بر صورتده ويرهجكدر. اويله ايسه، أى نفسم! هيچ طورمه. بربرى ايچنده بش كارلى بو تجارتى ياپ. تا بش خسارتدن قورتولوب، بش ربحى بردن قزانهسڭ.
* * *
﴿بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ﴾
﴿فَلَمَّٓا اَفَلَ قَالَ لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ﴾
﴿لَقَدْ اَبْكَانٖى نَعْىُ ( لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ ) مِنْ خَلٖيلِ اللّٰهِ﴾
إبراهيم عليه السلامدن صدور ايله، كائناتڭ زوال و ئولومنى إعلان ايدن نعىِ (لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ) بنى آغلاتديردى.
﴿فَصَبَّتْ عَيْنُ قَلْبٖى قَطَرَاتٍ بَاكِيَاتٍ مِنْ شُئُونِ اللّٰهِ﴾
اونڭ ايچون قلب گوزى آغلادى و آغلاييجى قطرهلرى دوكدى. قلب گوزى آغلاديغى گبى، دوكديگى هر بر طاملاسى ده او قدر حزيندر، آغلاتديرييور. گويا كنديسى ده آغلايور. او طاملالر، گلهجك فارسى فقرهلردر.
﴿لِتَفْسٖيرِ كَلَامٍ مِنْ حَكٖيمٍ اَىْ نَبِىٍّ فٖى كَلَامِ اللّٰهِ﴾
ايشته او طاملالر ايسه، نبىِّ پيغمبر اولان بر حكيمِ إلٰهينڭ كلام اللّٰه ايچنده بولونان بر كلامنڭ بر نوع تفسيريدر.
﴿نَمٖى زٖيبَاسْتْ اُفُولْدَه گُمْ شُدَنْ مَحْبُوبْ﴾
گوزل دگل باتمقله غائب اولان بر محبوب. چونكه زواله محكوم، حقيقى گوزل اولاماز. عشقِ أبدى ايچون ياراديلان و آيينۀِ صمد اولان قلب ايله سَويلمز و سَويلمهملى.
﴿نَمٖى اَرْزَدْ غُرُوبْدَه غَيْبْ شُدَنْ مَطْلُوبْ﴾
بر مطلوب كه، غروبده غيبوبت ايتمگه محكومدر؛ قلبڭ علاقهسنه، فكرڭ مراقنه دگمييور. آماله مرجع اولامييور. آرقهسنده غم و كدرله تأسّف ايتمگه لايق دگلدر. نرهده قالدى كه قلب اوڭا پرستش ايتسين و اوڭا باغلانسين قالسين.
﴿نَمٖى خٰواهَمْ فَنَادَه مَحْوْ شُدَنْ مَقْصُودْ﴾
بر مقصود كه، فناده محو اولويور؛ او مقصودى ايستهمم. چونكه فانىيم، فانى اولانى ايستهمم؛ نيلهيهيم؟..
﴿نَمٖى خٰوانَمْ زَوَالْدَه دَفْنْ شُدَنْ مَعْبُودْ﴾
بر معبود كه، زوالده دفن اولويور؛ اونى چاغيرمام، اوڭا إلتجا ايتمهم. چونكه نهايتسز محتاجم و عاجزم. عاجز اولان، بنم پك بيوك دردلريمه دوا بولاماز. أبدى يارهلريمه مرهم سورهمز. زوالدن كندينى قورتارهميان ناصل معبود اولور؟
﴿عَقْلْ فَرْيَادْ مٖى دَارَدْ نِدَاءِ ( لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ ) مٖى زَنَدْ رُوحَمْ﴾
أوت ظاهره مبتلا اولان عقل، شو كشماكش كائناتده پرستش ايتديگى شيلرڭ زوالنى گورمك ايله مأيوسانه فرياد ايدر و باقى بر محبوبى آرايان روح دخى (لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ) فريادينى إعلان ايدييور.
﴿نَمٖى خٰواهَمْ نَمٖى خٰوانَمْ نَمٖى تَابَمْ فِرَاقٖى﴾
ايستهمم، آرزو ايتمهم، طاقت گتيرمم مفارقتى...
﴿نَمٖى اَرْزَدْ مَرَاقَه اٖينْ زَوَالْ دَرْ پَسْ تَلَاقٖى﴾
درعقب زوال ايله آجيلانان ملاقاتلر، كدر و مراقه دگمز. إشتياقه هيچ لايق دگلدر. چونكه زوالِ لذّت، ألم اولديغى گبى؛ زوالِ لذّتڭ تصوّرى دخى بر ألمدر. بتون مجازى عاشقلرڭ ديوانلرى، يعنى عشقنامهلرى اولان منظوم كتابلرى، شو تصوّرِ زوالدن گلن ألمدن برر فرياددر. هر برينڭ، بتون ديوانِ أشعارينڭ روحنى أگر صيقسهڭ، ألمكارانه برر فرياد طاملار.
﴿اَزْ اٰنْ دَرْدٖى گِرٖينِ ( لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ ) مٖى زَنَدْ قَلْبَمْ﴾
ايشته او زوالآلود ملاقاتلر، او ألملى مجازى محبّتلر دردندن و بلاسندندر كه، قلبم إبراهيموارى (لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ) آغلاماسيله آغلايور و باغيرييور.
﴿دَرْ اٖينْ فَانٖى بَقَا خَازٖى بَقَا خٖيزَدْ فَنَادَنْ﴾
أگر شو فانى دنياده بقا ايستهيورسهڭ؛ بقا، فنادن چيقييور. نفسِ أمّاره جهتيله فنا بول كه، باقى اولاسڭ.
﴿فَنَا شُدْ هَمْ فَدَا كُنْ هَمْ عَدَمْ بٖينْ كِه اَزْ دُنْيَا بَقَايَه رَاهْ فَنَادَنْ﴾
دنياپرستلك أساساتى اولان أخلاقِ سيّئهدن تجرّد ايت. فانى اول! دائرۀِ ملكڭده و مالڭدهكى أشيايى، محبوبِ حقيقى يولنده فدا ايت. موجوداتڭ عدمنما عاقبتلرينى گور. چونكه شو دنيادن بقايه گيدن يول، فنادن گيدييور.
﴿فِكِرْ فٖيزَارْ مٖى دَارَدْ اَنٖينِ ( لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ ) مٖى زَنَدْ وِجْدَانْ﴾
أسباب ايچنه طالان فكرِ إنسانى، شو زلزلۀِ زوالِ دنيادن حيرتده قالوب، مأيوسانه فيزار ايدييور. وجودِ حقيقى ايستهين وجدان، إبراهيموارى (لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ) أنينيله محبوباتِ مجازيهدن و موجوداتِ زائلهدن قطعِ علاقه ايدوب، موجودِ حقيقىيه و محبوبِ سرمدىيه باغلانييور.
﴿بِدَانْ اَىْ نَفْسِ نَادَانَمْ كِه دَرْ هَرْ فَرْدْ اَزْ فَانٖى دُو رَاهْ هَسْتْ
بَا بَاقٖى دُو سِرِّ جَانِ جَانَانٖى﴾
أى نادان نفسم! بيل كه: چندان دنيا و موجودات فانيدر. فقط هر فانى شيده، باقىيه ايصال ايدن ايكى يول بولابيليرسڭ و جانِ جانان اولان محبوبِ لا يزالڭ تجلّئِ جمالندن ايكى لمعهيى، ايكى سرّى گورهبيليرسڭ. آن شرط كه: صورتِ فانيهدن و كندڭدن گچهبيليرسهڭ...
﴿كِه دَرْ نِعْمَتْهَا اِنْعَامْ هَسْتْ وَپَسْ اٰثَارْهَا اَسْمَا بِگٖيرْ مَغْزٖى
وَمٖيزَنْ دَرْ فَنَا اٰنْ قِشْرِ بٖى مَعْنَا﴾
أوت، نعمت ايچنده إنعام گورونور؛ رحمانڭ إلتفاتى حسّ ايديلير. نعمتدن إنعامه گچسهڭ، منعمى بولورسڭ. هم هر أثرِ صمدانى، بر مكتوب گبى، بر صانعِ ذو الجلالڭ أسماسنى بيلديرر. نقشدن معنايه گچسهڭ، أسما يوليله مسمّايى بولورسڭ. مادام شو مصنوعاتِ فانيهنڭ مغزينى، ايچنى بولابيليرسڭ؛ اونى ألده ايت. معناسز قبوغنى قشرينى، آجيمادن فنا سَيْلنه آتابيليرسڭ.
﴿بَلٖى اٰثَارْهَا گُويَنْدْ زِاَسْمَا لَفْظِ پُرْ مَعْنَا بِخَانْ مَعْنَا
وَمٖيزَنْ دَرْ هَوَا اٰنْ لَفْظِ بٖى سَوْدَا﴾
أوت مصنوعاتده هيچ بر أثر يوق كه، چوق معنالى بر لفظِ مجسّم اولماسين، صانعِ ذو الجلالڭ چوق أسماسنى اوقوتديرماسين. مادام شو مصنوعات، ألفاظدر، كلماتِ قدرتدر؛ معنالرينى اوقو، قلبڭه قوى. معناسز قالان ألفاظى، بِلا پروا زوالڭ هواسنه آت. آرقهلرندن علاقهدارانه باقوب مشغول اولمه.
﴿عَقْلْ فَرْيَادْ مٖى دَارَدْ غِيَاثِ ( لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ ) مٖيزَنْ اَىْ نَفْسَمْ﴾
ايشته ظاهرپرست و سرمايهسى آفاقى معلوماتدن عبارت اولان عقلِ دنيوى بويله سلسلۀِ أفكارى، هيچه و عدمه إنجرار ايتديگندن، حيرتندن و خيبتندن مأيوسانه فرياد ايدييور. حقيقته گيدن بر طوغرى يول آرايور. مادام اُفول ايدنلردن و زوال بولانلردن روح ألنى چكدى. قلب دخى مجازى محبوبلردن واز گچدى. وجدان دخى فانيلردن يوزينى چويردى. سن دخى بيچاره نفسم، إبراهيموارى (لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ) غياثنى چك، قورتول.
﴿چِه خُوشْ گُويَدْ اُو شَيْدَا جَامٖى عِشْقْ خُوىْ﴾
فطرتى عشقله يوغرولمش گبى سرمستِ جامِ عشق اولان مولانا جامى، كثرتدن وحدته يوزلرى چويرمك ايچون، باق نه گوزل سويلهمش:
﴿يَكٖى خٰواهْ ١ يَكٖى خٰوانْ ٢ يَكٖى جُوىْ ٣ يَكٖى بِينْ ٤ يَكٖى دَانْ ٥ يَكٖى گُوىْ ٦﴾
ديمشدر. (حاشيه)
___
(حاشيه): يالڭز بو سطر مولانا جامىنڭ كلاميدر.
___
١ - يعنى: يالڭز برى ايسته، باشقهلرى ايستهنمگه دگمييور.
٢ - برى چاغير، باشقهلرى إمداده گلمييور.
٣ - برى طلب ايت، باشقهلر لايق دگللر.
٤ - برى گور، باشقهلر هر وقت گورونمهيورلر، زوال پردهسنده صاقلانييورلر.
٥ - برى بيل، معرفتڭه يارديم ايتمهين باشقه بيلمكلر فائدهسزدر.
٦ - برى سويله، اوڭا عائد اولميان سوزلر مالايعنى صاييلابيلير.
﴿نَعَمْ صَدَقْتَ اَىْ جَامٖى §
هُوَ الْمَطْلُوبُ § هُوَ الْمَحْبُوبُ § هُوَ الْمَقْصُودُ § هُوَ الْمَعْبُودُ﴾
أوت جامى پك طوغرى سويلهدڭ. حقيقى محبوب، حقيقى مطلوب، حقيقى مقصود، حقيقى معبود؛ يالڭز اودر.
﴿كِه لَا اِلٰهَ اِلَّا هُو بَرَابَرْ مٖيزَنَدْ عَالَمْ﴾
چونكه بو عالم بتون موجوداتيله مختلف ديللريله، آيرى آيرى نغماتيله ذكرِ إلٰهينڭ حلقۀِ كبراسنده برابر (لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو) دير، وحدانيته شهادت ايدر. (لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِلٖينَ) ڭ آچديغى يارهيه مرهم سورييور و علاقهيى كسديگى مجازى محبوبلره بدل، بر محبوبِ لا يزالىيى گوسترييور.
* * *