و نافذ اولماسى لازمدر. زيرا، او بال آريسى كائناتڭ عنصرلرينه نمونهدر، أجزاسنى كائناتدن آلييور. حالبوكه وجود ساحهسنده محل و مقام، يالڭز و يالڭز واجب الأحده مخصوصدر. أگر أشيا كندى نفسلرينه إسناد ايديليرسه، هر بر ذرّهيه بر الوهيت لازمدر. مثلا: آياصوفيهنڭ بانيسى إنكار ايديلديگى تقديرده، هر بر طاشى بر معمار سنان اولماسى لازم گلييور. اويله ايسه كائناتڭ صانعه اولان دلالتى، كندى نفسنه اولان دلالتندن داها واضح، داها ظاهر، داها أولادر.
اويله ايسه، كائناتڭ إنكارى ممكن اولسه بيله، صانعڭ إنكارى ممكن دگلدر...
نقطه
غفلتدن نشئت ايدن ضلالت، پك غريب و عجيبدر. مقارنتى علّيته قلب ايدر. ايكى شى آراسنده بر مقارنت اولورسه، يعنى دائما برابر وجوده گليرلرسه، بريسنڭ اوتهكيسنه علّت گوستريلمسى او ضلالتڭ شأنندندر. حالبوكه دواملى مقارنت، علّيته دليل اولاماز.
نكته
آرقداش! (نَعْبُدُ) دهكى «ن» ڭ إفاده ايتديگى جمع و جماعت، فكرى و قلبى آييق اولان مصلّينڭ نظرنده سطحِ أرضى بر مسجد شكلنه گتيرر. و بتون مؤمنلردن تشكّل ايتمش، شرقدن غربه قدر ديزيلمش صفلرى حاوى او جماعتِ كبرا ايچنده نماز قيلديغنى إخطار ايتديرر.
و كذا (لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ) اولان كلمۀِ ذكريهيى بر إنسان وردِ زبان ايتديگى زمان، زمانى بر حلقۀِ ذكر تخيّل ايتمكله او حلقهنڭ صاغ طرفى اولان ماضى