إسلام اوردوسنڭ يونانه غلبهسندن نشئه آلان أهلِ ايمانڭ قوّتلى أفكارى ايچنه غايت مدهش بر زندقه فكرى گيرمك و بوزمق و زهرلنديرمك ايچون دسّاسانه چاليشديغنى گورديگى هنگامده تأليف ايتديگى ايكى أثردن بريسيدر.
بو رسالهنڭ باشنده بولونان صلات و سلام چوق أهمّيتليدر. بو مثنوئِ نوريهنڭ فوق العاده اولان و هيچ بر أثرده راستلانميان بر خصوصيتى ده بر پارمغڭ حركتيله بر قاچ ماكينهيى بردن چاليشديرمق گبى غايت بلاغتلى بر بيان طرزينه صاحب اولوشيدر. سابقًا ذكر ايديلديگى گبى، بو معظّم مجموعهده هم ذكر، هم ايمان، هم تفكّر، هم علمى بر آراده بولمق دائما ممكندر. مثلا: صلات و سلامى يالڭز ذكر اولارق درج ايتمييور. عين زمانده اونده بر ايمان إنكشافى، عين زمانده بر علم، عين زمانده مؤمنِ مصلّىيى أوهام و شبهاتدن قورتاران حقيقتلرى سرد ايدهرك لا أقل اوچ معنا مرتبهسنى بيان ايدييور.
بو خارقه رساله مهمّ بر «إعلم»نده، مدنى مؤمن ايله مدنى كافرڭ صورت و سيرت و ظاهر و باطن فرقلرينى غايت بليغ بر طرزده بيان ايدييور. و نتيجهده بو فرقى كورلره ده گوسترمك ايچون دييور كه: «أگر ايسترسهڭ خيالڭله نورشين قريهسندهكى سيدانڭ مجلسنه گيت باق: اوراده فقرا قيافتنده مَلِكلر، پادشاهلر و إنسان ألبسهسنده ملائكهلرى بر صحبتِ قدسيهده گورهجكسڭ. صوڭره پاريسه گيت و أڭ بيوك لوجهلرينه گير، گورهجكسڭ كه، عقربلر إنسان لباسى گيمشلر و عفريتلر آدم صورتنى آلمشلر إلى آخر» دييهرك داها باشقه جهتدهكى فرقلرينى «لمعات» و «سنوحات»ه حواله ايدر.
باشقه بر «إعلم»ده، رسالۀ نورده يگرمى يدنجى سوز نامنى آلان إجتهاد رسالهسنى درت صحيفهده خلاصه ايدييور.