صوقار.. بغداى دانهسى قدر چام چكردگى، بر طاغ گبى بر چام آغاجنڭ دستگاهى و ماكينهسى حكمنه گچر.. هوانڭ ذرّهسى، بتون چيچكلرڭ، ميوهلرڭ آيرى آيرى ايشلرنده، تشكّلاتلرنده منتظمًا، گوزلجه چاليشهبيلير. بتون بو قولايلق، بِالبداهه مأموريت و إنتسابدن ايلرى گلييور. أگر ايش باشىبوزوقلغه دونسه، أسبابه و كثرته و كندى كنديلرينه بيراقيلوب شرك يولنده گيديلسه، او وقت هر شى، جِرمى قدر و شعورى مقدارنجه ايش گورهبيلير.
اوچنجى تمثيل:
مثلا ايكى آرقداش وار. هيچ گورمدكلرى بر مملكتڭ أحوالنه دائر إستاتيستيقلى بر نوع جغرافيا يازمق ايستهيورلر.
بريسى، او مملكتڭ پادشاهنه إنتساب ايدوب، تلغراف و تلفون دائرهسنه گيرر. اون پارهلق بر تل ايله، كندى تلفون ماكينهسنى دولتڭ تلنه ربط ايدر. هر ير ايله گوروشور، مخابره ايدر، معلومات آلير. غايت منتظم و مكمّل جغرافيا إستاتيستيقنه عائد صنعتكارانه بر أثر ياپار.
اوتهكى آرقداش ايسه، يا أللى سنه متماديًا گزهجك و مشكلاتله هر يرى گوروب هر حادثهيى ايشيدهجك وياخود ميليونلرله ليرايى صرف ايدوب، دولتڭ تل و تلفون تمديداتى قدر و پادشاه گبى تلغراف صاحبى اولاجق. تا أوّلكى آرقداشى گبى او مكمّل أثرى ياپسين.
اويله ده: (وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى) أگر حدسز أشيا و مخلوقات واحدِ أحده ويريلسه، او وقت او إرتباط ايله هر شى برر مظهر اولور. او شمسِ أزلينڭ تجلّيسنه مظهريتله، قوانينِ حكمتنه و دساتيرِ علميهسنه و نواميسِ قدرتنه إرتباط پيدا ايدر. او وقت حول و قوّتِ إلٰهيه ايله هر شيئى گورور بر گوزى و هر يره باقار بر يوزى و هر