بريسى: وظيفهيه ترتّب ايدن مصلحتلر، ثمرهلر، فائدهلردر كه؛ اوڭا «علّۀِ غائيه» دينيلير.
ايكنجيسى: بر محبّت، بر إشتياق، بر لذّت واردر كه: حرارتله او وظيفهيى ياپديرييور كه، اوڭا «داعى و مقتضى» تعبير ايديلير.
مثلا: يمك يمك، إشتهادن گلن بر لذّت، بر إشتياقدر كه، اونى يمگه سَوق ايدر. صوڭره ده يمگڭ نتيجهسى، وجودى بسلهمكدر؛ حياتى إدامه ايتمكدر.
اويله ده: (وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى) شو كائناتدهكى دهشتأنگيز و حيرتنما حدسز فعاليت، ايكى قسم أسماءِ إلٰهيهيه إستناد ايدهرك ايكى حكمتِ واسعه ايچوندر كه، هر بر حكمتى ده نهايتسزدر:
برنجيسى: جنابِ حقّڭ أسماءِ حسنىسنڭ حدّ و حسابه گلمز أنواعِ تجلّياتى وار. مخلوقاتڭ تنوّعلرى، او تجلّياتڭ تنوّعندن گلييور. او أسماء ايسه، دائمى بر صورتده تظاهر ايسترلر. يعنى، نقشلرينى گوسترمك ايسترلر. يعنى نقشلرينڭ آيينهلرنده جلوۀِ جماللرينى گورمك و گوسترمك ايسترلر. يعنى، كائنات كتابنى و موجودات مكتوباتنى آنًا فآنًا تازهلنديرمك ايسترلر. يعنى، يڭيدن يڭىيه معنيدار يازمق و هر بر مكتوبى، ذاتِ مقدّس و مسمّاىِ أقدس ايله برابر، بتون ذىشعورلرڭ نظرِ مطالعهسنه گوسترمك و اوقوتديرمق إقتضا ايدرلر.
ايكنجى سبب و حكمت: ناصلكه مخلوقاتدهكى فعاليت بر إشتها، بر إشتياق، بر لذّتدن گلييور. و حتّى هر بر فعاليتده قطعيًا لذّت واردر؛ بلكه هر بر فعاليت، بر نوع لذّتدر. اويله ده واجب الوجوده لايق بر طرزده و إستغناءِ ذاتيسنه و غناءِ مطلقنه موافق بر صورتده و كمالِ مطلقنه مناسب بر شكلده حدسز بر شفقتِ مقدّسه و حدسز بر محبّتِ مقدّسه وار. و او شفقتِ مقدّسه و او محبّتِ مقدّسهدن