خيالاتڭ أڭ معناسز و أڭ اوزاق بر محاليدر. قوجه كائناتڭ عموم أحوال و كيفياتنى ميزانِ عدلنده و نظامِ حكمتنده طوتان بر قديرِ مطلقڭ عجزينى، حتّى بر چكردكده دخى إقتضا ايدن شرك و كفر نه قدر حدسز درجهده مضاعف بر خلاف، بر خطا، بر يالان اولديغنى.. و توحيد نه درجه حدسز مضاعف بر درجهده حق و حقيقت و طوغرى اولديغنى بيل، «اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلَى الْاٖيمَانِ» دى!..
اوچنجى نقطه:
صانعِ قدير، إسمِ حَكم و حكيميله بو عالم ايچنده بيڭلر منتظم عالملرى درج ايتمشدر. او عالملر ايچنده أڭ زياده كائناتدهكى حكمتلره مدار و مظهر اولان إنسانى، بر مركز، بر مدار حكمنده ياراتمش. و او كائنات دائرهسنڭ أڭ مهمّ حكمتلرى و فائدهلرى، إنسانه باقييور. و إنسان دائرهسى ايچنده دخى، رزقى بر مركز حكمنه گتيرمش. عالمِ إنسانيده أكثر حكمتلر، مصلحتلر؛ او رزقه باقار و اونڭله تظاهر ايدر. و إنسانده شعور و رزقده ذوق واسطهسيله إسمِ حكيمڭ جلوهسى پارلاق بر صورتده گورونويور. و شعورِ إنسانى واسطهسيله كشف اولنان يوزر فنلردن هر بر فن، حَكم إسمنڭ، بر نوعده بر جلوهسنى تعريف ايدييور.
مثلا طب فنّندن سؤال اولسه: «بو كائنات نهدر؟» ألبته دييهجك كه: «غايت منتظم و مكمّل بر أجزاخانۀِ كبرادر. ايچنده هر بر علاج گوزلجه إحضار و إستيف ايديلمشدر.» فنِّ كيميادن صورولسه: «بو كُرۀِ أرض نهدر؟» دييهجك: «غايت منتظم و مكمّل بر كيمياخانهدر.» فنِّ ماكينه دييهجك: «هيچ بر قصورى اولميان غايت مكمّل بر فابريقهدر.» فنِّ زراعت دييهجك: «نهايت درجهده محصولدار، هر نوع حبوبى وقتنده يتيشديرن منتظم بر تارلادر و مكمّل بر باغچهدر.» فنِّ تجارت دييهجك: «غايت منتظم بر سرگى و چوق إنتظاملى بر پازار و ماللرى چوق صنعتلى بر دكّاندر.» فنِّ إعاشه دييهجك: «غايت منتظم، بتون