أجرامِ سماويهيه قوماندا ايدن سماوى خطابِ قرآنى، بر مسافرخانۀِ رحمانيهده سراج وظيفهسنى گورن مسخّر گونشى بحرِ محيطِ غربى گبى بر چشمۀِ ربّانيده گيزلهنييور ديمسى، عظمتنه و علويتنه ياقيشييور و معجزانه اسلوبى ايله، دڭزى حرارتلى بر چشمه و دومانلى بر گوز گوسترر. و سماوى گوزلره اويله گورونور.
الحاصل: بحرِ محيطِ غربىيى چامورلى بر چشمه تعبيرى، ذو القرنيْنه نسبةً اوزاقلق نقطهسنده او بيوك دڭزى بر چشمه گبى گورمش. قرآنڭ نظرى ايسه هر شيئه ياقين اولديغى جهتله، ذو القرنيْنڭ غلطِ حسّ نوعندهكى نظرينه گوره باقهماز، بلكه قرآن سماواته باقهرق گلديگندن كُرۀِ أرضى كاه بر ميدان، كاه بر سراى، بعضًا بر بشيك، بعضًا بر صحيفه گبى گورديگندن؛ سيسلى، بخارلى قوجه بحرِ محيطِ آطلاسِ غربىيى بر چشمه تعبير ايتمهسى، عظمتِ علويتنى گوسترييور.
ايكنجى سؤالڭز:
سدِّ ذو القرنيْن نرهدهدر؟ يأجوج، مأجوج كيملردر؟
الجواب:
أسكيدن بو مسئلهيه دائر بر رساله يازمشدم. او وقتڭ ملحدلرى اونڭله ملزم اولمشلردى. شيمديلك هم او رساله يانمده يوقدر، هم قوّۀِ حافظهم تعطيلِ أشغال ايتمش، يارديم ايتمييور. هم يگرمى دردنجى سوزڭ اوچنجى دالنده بر نبذه بو مسئلهدن بحث ايديلمش. اونڭ ايچون بو مسئلهنڭ يالڭز ايكى اوچ نكتهسنه غايت مختصر بر إشارت ايدهجگز. شويله كه:
أهلِ تحقيقڭ بياننه گوره، هم ذو القرنيْن عنواننڭ إشارتيله، يمن پادشاهلرندن ذو اليزن گبى «ذو» كلمهسيله باشلايان إسملرى بولونديغندن بو ذو القرنيْن، إسكندرِ رومى دگلدر. بلكه يمن پادشاهلرندن بريسيدر كه، حضرتِ إبراهيمڭ زماننده بولونمش و حضرتِ خضردن درس آلمش. إسكندرِ رومى ايسه، ميلاددن تقريبًا اوچ يوز سنه أوّل گلمش، آرسطودن درس آلمش. تاريخِ بشرى، منتظم