س - جزءِ إختيارى دينيلن شى نهدر؟ نه قدر أطرافى قازيليرسه، آلتندن جبر چيقييور! بو ناصل بر شيدر؟
ج - برنجيسى:
فطرت ايله وجدان، إختيارى أمرلرى، إضطرارى أمرلردن تفريق ايدن گيزلى بر شيئڭ وجودينه شهادت ايدييورلر. تعيين و تعبيرينه اولان عجز، وجودينه خلل گتيرمز.
ايكنجيسى: عبدڭ بر فعله اولان ميلانى أشعريلرڭ مذهبى گبى موجود بر أمر ايسه ده، او ميلانى بر فعلدن ديگر بر فعله چويرمكله ياپيلان تصرّف، إعتبارى بر أمر اولوب عبدڭ ألندهدر. أگر ماتريديلرڭ مذهبى گبى او ميلانڭ بِالذّات بر أمرِ إعتبارى اولديغنه حكم ايديليرسه، او أمرِ إعتبارينڭ ثبوت و تعيينى، كنديسنڭ بر علّتِ تامّه اولديغنى إستلزام ايتمز كه، إرادۀِ كلّيهيه إحتياج قالماسين. چونكه چوق دفعهلر ميلانڭ وقوعنده فعل واقع اولماز.
خلاصه: عادت اللّٰهڭ جريانى اوزرينه حاصلِ بِالمصدرڭ وجودى، مصدره متوقّفدر. مصدرڭ أساسى ايسه، ميلاندر. ميلان ويا ميلاندهكى تصرّف موجوداتدن دگلدر كه، بر مؤثّره إحتياجى اولسون. معدوم ده دگلدر كه، حاصلِ بِالمصدر گبى موجود اولان بر شيئڭ وجودينه شرط قيلنماسنه ويا ثواب و عقابه سبب اولماسنه جواز اولماسين.
س - علمِ أزلينڭ ويا إرادۀِ أزليهنڭ بر فعله تعلّقلرى، إختياره محل بيراقمييور؟
ج - برنجيسى: عبدڭ إختيارندن نشئت ايدن بر فعله علمِ أزلينڭ تعلّقى، او إختياره منافى و مانع دگلدر. چونكه مؤثّر، علم دگلدر، قدرتدر. علم، معلومه تابعدر.