ايمان، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تبليغ ايتديگى ضرورياتِ دينيهيى تفصيلاً و ضرورياتڭ غيريسنى إجمالاً تصديق ايتمكدن حاصل اولان بر نوردر.
سؤال: عوامِ ناسدن، حقائقِ دينيهيى تعبير ايدن آنجق يوزده بردر؟
جواب: تعبير ايتمهمسى، بيلمهمسنه دليل اولاماز. أوت چوق دفعه لسان، إنسانڭ تصوّراتندن اينجهلرينى تعبيردن عاجز اولديغى گبى قلبندهكى و وجدانندهكى اينجهلر ده عقله گورونمز. حتّى بلاغت داهيلرندن سكّاكى گبى بر ذات؛ إمرئ القيس ويا باشقه بر بدوينڭ إبراز ايتديگى بلاغت اينجهلرينى قاورامامشدر. مع هذا ايمانڭ وار اولوب اولماديغى صورغو ايله آڭلاشيلير. مثلا عامى بر آدمه، بو عالم بتون جهتلرى ايله، أجزاسيله قدرتنده، تصرّفنده بولونان صانعڭ، ياراتديغى بو عالمڭ بر جهتده اولوب اولماديغى گبى بر صورغو ياپيلديغى زمان، «هيچ بر جهتنده دگلدر» ديسه كافيدر. چونكه نفى جهتنڭ اونڭ وجداننده ثابت اولديغنه دلالت ايدر.
ايمان، سعدِ تفتازانينڭ تفسيرينه گوره: «جنابِ حقّڭ ايستديگى قولنڭ قلبنه، جزءِ إختيارينڭ صرفندن صوڭره إلقا ايتديگى بر نوردر.» دينيلمشدر. اويله ايسه ايمان، شمسِ أزليدن وجدانِ بشره إحسان ايديلن بر نور و بر شعاعدر كه، وجدانڭ ايچ يوزينى تماميله ايشيقلانديرر. و بو سايهده بتون كائنات ايله بر اُنسيت، بر أمنيت پيدا اولور. و هر شيله كسبِ معارفه ايدر. و إنسانڭ قلبنده اويله بر قوّۀِ معنويه حصوله گلير كه، إنسان او قوّت ايله هر مصيبته، هر حادثهيه قارشى مقاومت ايدهبيلير. و اويله بر وسعت و گنيشلك ويرر كه، إنسان او وسعتله گچمش و گلهجك زمانلرى يوتابيلير.